Wraz z rozwojem sztucznej inteligencji, coraz więcej ludzi zwraca się w jej stronę z najróżniejszymi problemami codziennego dnia. Poza traktowaniem chatbotów jako wyszukiwarki internetowej, część osób szuka tam rad, wsparcia lub „słuchacza”. Część z dostępnych nam botów sztucznej inteligencji jest specjalnie wyprofilowana w celu udzielania rad np. medycznych, dotyczących zdrowia psychicznego itd. Pytanie czy jest to dobry trend? Czy zwracanie się do chatbotów z problemami zdrowia psychicznego może przynieść ludziom poprawę? Czy jest to rozwiązanie dla problemu braku szybkiej dostępności profesjonalistów zdrowia psychicznego dla wielu ludzi? W moim referacie zgłębię temat chatbotów wyprofilowanych do udzielania rad w kwestiach zdrowia psychicznego. Przytoczę potencjalne ryzyko związane z takim sposobem pomocy potrzebującym wsparcia oraz pochylę się nad ewentualnymi pozytywnymi efektami takich interwencji. Moje wnioski pochodzić będą z kilku przeglądów literatury, metaanalizy oraz badań łączących kilka metod badawczych, w tym randomizowane kontrolowane badania kliniczne.Ostatecznym celem wystąpienia byłoby odpowiedzenie na pytanie, czy psychologowie powinni się zacząć obawiać, że sztuczna inteligencja pozbawi ich pracy, czy może wręcz przeciwnie?

chatbot, zdrowie psychiczne, sztuczna inteligencja, AI

Od wypuszczenia do powszechnego użytku Czatu GPT w listopadzie 2022 roku, Sztuczna Inteligencja (Artificial Intelligence, AI) stała się integralną częścią życia wielu ludzi. W 2025 roku najczęściej wykorzystywana była jako wsparcie psychiczne i towarzystwo, w związku z czym temat potencjalnego ,,wirtualnego terapeuty”, a więc AI służącego radą i oferującego usługi psychologiczne i terapeutyczne, wydaje się być szczególnie istotny dla obecnego psychologicznego dyskursu. Warto przyjrzeć się temu zjawisku, zidentyfikować przyczyny tak powszechnego poszukiwania pomocy psychologicznej oraz relacji paraspołecznych z czatem AI, a przede wszystkim zwrócić uwagę na związane z tym szanse i zagrożenia dla ochrony zdrowia psychicznego. Pod wierzchnią warstwą obranej problematyki kryje się pytanie szczególnie intrygujące z perspektywy psychologa: czy jest możliwe, by Sztuczna Inteligencja kiedykolwiek w pełni zastąpiła ludzkiego specjalistę?Podejmę próbę znalezienia odpowiedzi na postawione wyżej pytanie, przyglądając się bliżej specyfice relacji paraspołecznych z AI i zestawiając je z klasycznymi relacjami terapeutycznymi w poszukiwaniu łączących je podobieństw i dzielących je różnic. Wezmę pod uwagę specyficzne i niespecyficzne czynniki wpływające na skuteczność terapii, a także rozważę, które z nich pozostają w zasięgu Sztucznej Inteligencji na dzień dzisiejszy. Postaram się także rozważyć, czy współczesne AI jako wirtualny terapeuta nie może zaoferować czegoś, co pozostaje poza zasięgiem ludzkiego specjalisty, w ten sposób zyskując na wartości w systemach ochrony zdrowia psychicznego.

Sztuczna Inteligencja, terapia, relacje paraspołeczne

ewa.1.sroka@student.uj.edu.pl

W erze dynamicznego postępu sztucznej inteligencji naukowcy starają się maksymalnie wykorzystać jej możliwości. Coraz częściej AI przedstawiane jest jako narzędzie pomocne w rozwoju zarówno intelektualnym jak i psychologicznym. To, czy wynalazek ten ma odpowiednie zasoby informacji, zdolności analityczne i umiejętności pozwalające mu zastąpić psychoterapeutę jest wątpliwe. Zarówno eksperci psychologii jak i programiści zwracają uwagę na potencjalne zagrożenia związane z brakiem regulacji prawnych, wprowadzaniem w błąd przez model językowy czy nadmierne pochlebstwo. Należy z jak największą uwagą i krytycznością, rozważyć tę kwestię, zwracając szczególną uwagę na wady takiego rozwiązania. W mojej pracy staram się odkryć prawdziwe oblicze alternatywnej metody leczenia psychoterapetycznego za pomocą AI. Moim celem jest szerokie rozpatrzenie, ocena i wyciągnięcie wniosków dotyczących tej kwestii, na podstawie otaczającej nas rzeczywistości technologicznej. Równocześnie, pragnę przyjrzeć się opiniom i odczuciom wobec takiej metody i ogólnej wiedzy na temat sztucznej inteligencji. Wydaje się, iż obecnie najlepszym rozwiązaniem na istniejące problemy jest rozpowszechnianie wiedzy na temat sztucznej inteligencji, zrozumienie jej sposobu funkcjonowania oraz akceptacja i adaptacja tej nieustannie zmieniającej się rzeczywistości. Chociaż przewiduje się dalszy postęp i rozwój sztucznej inteligencji, który może doprowadzić do powstania odpowiedniego narzędzia psychoterapeutycznego, należy zachować szczególną ostrożność wobec tej technologii. Zadaniem ekspertów jest odpowiednie informowanie i skuteczne ostrzeganie przed potencjalnymi zagrożeniami.

psychoterapia, sztuczna inteligencja, alternatywa, zagrożenia

barbaraborowianka@gmail.com

W ostatnich latach obserwujemy dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji (AI), szczególnie w obszarach takich jak generowanie tekstu, uczenie maszynowe czy automatyzacja procesów biznesowych (Stanford HAI, 2023). Chociaż AI oferuje liczne korzyści, jej szybki rozwój budzi także obawy społeczne, zwłaszcza związane z możliwością zastąpienia pracowników przez technologie oraz naruszeniem prywatności (Vieira, 2020; Pearlman, 2022; Guggemos, 2024). Badania sugerują, że poziom lęku przed AI może być zróżnicowany między grupami zawodowymi, jednak dotychczas brakowało porównań między nimi oraz pogłębionej analizy jakościowej.Celem naszego projektu badawczego było zbadanie poziomu lęku przed AI oraz sposobu jego przeżywania w różnych grupach zawodowych. Projekt obejmował dwa podstawowe etapy: (1) badanie ilościowe z udziałem 1500 uczestników z międzynarodowej próby (realizowane przez panel badawczy Prolific), mierzące poziom lęku przed utratą pracy z powodu AI za pomocą skali Artificial Intelligence Anxiety Scale (Wang & Wang, 2019); (2) badanie jakościowe w formie indywidualnych wywiadów pogłębionych (N = 32) z przedstawicielami trzech zawodów, które osiągnęły najwyższy poziom lęku w badaniu ilościowym. W ramach części jakościowej przeprowadziliśmy analizy na grupach pracowników sektora finansowego, sektora IT oraz marketingu. Pozwoliło to uchwycić specyfikę przeżywania lęku przed AI w kontekście zawodów o różnym profilu kompetencyjnym i różnym stopniu narażenia na automatyzację.Część ilościowa wskazuje na trzy sektory zawodowe najbardziej zagrożone lękiem przed utratą pracy ze względu na sztuczną inteligencję: marketing, finanse i IT. Część jakościowa pozwala zrozumieć, jak lęk przed AI manifestuje się na poziomie poznawczym, emocjonalno-motywacyjnym i behawioralnym, a także jakie strategie radzenia sobie stosują osoby nim dotknięte. Wyniki umożliwią identyfikację zawodów szczególnie narażonych na wpływ AI oraz dostarczą podstaw do opracowania działań wspierających proces adaptacji zawodowej w dobie transformacji technologicznej.

AI, lęk, praca, postęp, zagrożenie

nikwej@st.amu.edu.pl

W obecnych czasach coraz częściej korzystamy z sztucznej inteligencji, by radzić sobie z prostymi jak i złożonymi wyzwaniami życia codziennego. Nadmierne poleganie na Al może z czasem rodzić poczucie zależności, obniżać wiarę we własne zdolności, a niekiedy budować emocjonalne przywiązanie do samego narzędzia. Celem prezentacji jest przegląd badań dotyczących psychologicznych aspektów relacji człowieka z systemami sztucznej inteligencji, takimi jak chatboty, roboty społeczne oraz wirtualni asystenci.W oparciu o teorie antropomorfizacji, paraspołecznych interakcji oraz model CASA (Computers Are Social Actors) omówimy mechanizmy, dzięki którym ludzie przypisują AI ludzkie cechy i reagują emocjonalnie na interakcje z technologią. Zaprezentujemy wyniki badań wskazujące, że użytkownicy mogą odczuwać empatię, przywiązanie, a nawet poczucie przyjaźni wobec sztucznej inteligencji – zwłaszcza w sytuacjach samotności lub potrzeby wsparcia emocjonalnego Zwrócimy uwagę na czynniki wpływające na postrzeganą bliskość, takie jak empatyczny język, personalizacja komunikacji, nadanie imion czy realistyczny wygląd i głos robotów. Omówimy także potencjalne zagrożenia wynikające z emocjonalnego przywiązania do sztucznej inteligencji – m.in. ryzyko uzależnienia, manipulacji emocjonalnej i ograniczenia kontaktów społecznych. Wnioski z przeglądu wskazują na to, że wspomaganie się AI może wzbudzać iluzoryczne poczucie bliskości. Jednak więź ta ma charakter jednostronny, nadany przez człowieka i projekcyjny – to użytkownicy nadają technologii wymiaru emocjonalnego. Zjawisko to stanowi niemałe wyzwanie dla współczesnej psychologii, otwierając nowe obszary badań nad naturą relacji, empatii i tożsamości w erze cyfrowej.

sztuczna inteligencja, relacje, człowiek-technologia.

kami.ska@op.pl

Ludzie różnią się pod względem wrażliwości na zapachy – zdolności dostrzegania zapachów w otoczeniu, świadomości ich obecności oraz znaczenia, jakie zapachy odgrywają w ich życiu. Istniejące metody pomiaru wrażliwości na zapachy u dzieci wykazują dobre właściwości psychometryczne, ale mogą być zbyt trudne dla dzieci w wieku przedszkolnym. W związku z tym potrzebna jest alternatywna metoda, która pozwoli badać świadomość zapachów u dzieci w przedszkolach. Badanie miało na celu ocenę walidację narzędzia do pomiaru świadomości zapachów u dzieci. W ramach testów uczestnicy odpowiadali na nowo skonstruowaną skalę świadomości zapachów dla dzieci (odor awareness scale in children; OAS-C), wykonywali test płynności werbalnej (wymienianie zwierząt przez 60 sekund), test identyfikacji zapachów oraz wypełniali kwestionariusz COBEL (pomiar trafności różnicowej) i kwestionariusz neofobii żywieniowej (pomiar trafności rozbieżnej). Pojedyncza sesja badawcza trwała 20 minut. Wszystkie sesje przeprowadzono indywidualnie w cichych, kontrolowanych warunkach, aby zminimalizować wpływ czynników zewnętrznych. Wiek badanych wynosił od 4 do 9 lat, z czego najwięcej było dzieci w wieku 6 lat. Odchylenie standardowe wieku wyniosło 1.22. Łącznie zostało przebadane 149 dzieci z czego 76 to byli chłopcy, a 73 dziewczynki. Do analizy włączyliśmy jedynie dzieci mające dobre zdolności węchowe i nieposiadające kataru. Po wykluczeniu badanych, którzy nie spełnili tych wymagań, ostateczną próbę stanowiło 119 dzieci, 61 chłopców i 58 dziewczyn.Wyniki pokazują, że korelacja z kwestionariuszem COBEL jest istotna i na poziomie umiarkowanym, co wskazuje na dobrą trafność zbieżną naszej metody. Korelacja z fluencją słowną również była istotna i umiarkowana, co jest zgodne z podobnym charakterem zadania. Nie zaobserwowano istotnej korelacji, w zadaniu identyfikacji zapachów, co może wynikać z trudności testu. Nie wykazano istotnej korelacji z neofobią żywieniową, co potwierdza trafność różnicową narzędzia OAS-C. Wyniki wykazują brak istotnych różnic międzypłciowych. Wnioski z badania pokazują, że nasze narzędzie jest trafne.

identyfikacja zapachu, percepcja węchowa, dzieci

Wszyscy uczestnicy wyrazili ustną zgodę na udział w badaniu, wraz z pisemną świadomą zgodą rodzica na udział dziecka. Badanie miało charakter dobrowolny i poufny.
Praca została dofinansowana przez program „”Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza (IDUB)”” na Uniwersytecie Wrocławskim (#BPIDUB.45.2025 przyznany MR).”

djedrzejczyk@st.swps.edu.pl

Perfekcjonizm tradycyjnie postrzegany jest jako względnie stabilna cecha osobowości, jednak rosnąca liczba badań wskazuje, że może on również funkcjonować jako proces dynamiczny, zmieniający się w zależności od codziennych doświadczeń i kontekstu. Celem niniejszego badania było zrozumienie codziennej dynamiki trzech wymiarów perfekcjonizmu – sztywnego, samokrytycznego i narcystycznego – oraz ich wzajemnych zależności w ujęciu procesualnym.W badaniu dzienniczkowym N = 224 uczestników codziennie przez 30 kolejnych dni raportowało poziom swoich stanów perfekcjonistycznych, odnosząc się do doświadczeń z minionego dnia, w oparciu o skróconą wersję Big Three Perfectionism Scale (BTPS-SF). Analiza oparta na dwupoziomowych modelach z efektami opóźnionymi (RI-CLPM) ujawniła, że wszystkie trzy wymiary wykazują istotną inercję (β = 0.21–0.28, p < .001), czyli tendencję do utrzymywania się podwyższonego poziomu z dnia na dzień. Wynik ten wskazuje, że stany perfekcjonistyczne nie resetują się codziennie, lecz charakteryzują się pewną psychologiczną bezwładnością. Co istotne, wzrost perfekcjonizmu sztywnego danego dnia przewidywał wzrost perfekcjonizmu samokrytycznego (β = 0.085, p < .001) oraz narcystycznego (β = 0.052, p < .001) dnia następnego, podczas gdy zależności odwrotne nie były istotne statystycznie. Wskazuje to, że sztywny perfekcjonizm może pełnić funkcję inicjatora pozostałych form perfekcjonizmu. Dodatkowo, wymiary te były ze sobą istotnie powiązane zarówno na poziomie dnia (r = 0.33–0.37, p < .001), jak i na poziomie międzyosobniczym (r = 0.56–0.72, p < .001).Uzyskane wyniki dostarczają pierwszego empirycznego wglądu w dzienną dynamikę perfekcjonizmu i ukazują go nie tylko jako względnie trwały rys osobowości, ale również jako dynamiczny proces psychologiczny, który może ujawniać się w różnorodny, dotąd niewystarczająco zbadany sposób.

perfekcjonizm, fluktuacje, stany

katarzyna.wisniowska@o2.pl

Celem referatu jest opis projektu naukowego, prowadzonego przez Studenckie Koło Projektowania i Analiz Narzędzi Psychometrycznych (SKPiANP) w r. 2024/2025, pod tytułem: “Rekonstrukcja kwestionariusza COPE”, służącego do pomiaru strategii radzenia sobie ze stresem. Autorami oryginalnego narzędzia są Charles S. Carver, Michael F. Scheier i Jagdish K. Weintraub. Test był stosowany od lat 80. XX wieku. Polskiej adaptacji oryginalnego narzędzia dokonali Zygfryd Juczyński i Nina Ogińska-Bulik (2009, 2012). W ramach projektu SKPiANP dokonano aktualizacji omawianego narzędzia. Jako metodę adaptacji wybrano rekonstrukcję, a powstałe narzędzie nazwano “Strategie Radzenia Sobie (StRaSo)”. Stres jest nieodłączną częścią ludzkiej natury, przy czym każda osoba radzi sobie z nim w zindywidualizowany sposób. Wraz z rozwojem technologii i dynamizacją przemian kulturowych, sposoby radzenia sobie w stresujących sytuacjach zmieniają się, co powoduje potrzebę aktualizacji istniejących narzędzi, opisujących konkretne sposoby radzenia sobie.Celem dokonanej rekonstrukcji było zwiększenie trafności treściowej narzędzia poprzez ukonkretnienie pozycji, które we wcześniejszych wersjach były ogólne oraz dodanie nowych pozycji. Dokonano ponownej operacjonalizacji badanej właściwości (strategie radzenia sobie ze stresem). Wcześniej opracowane strategie zostały poddane rewizji, w ramach której zmieniono m.in. ich definicje. Do istniejących strategii opracowano dodatkowe sposoby radzenia sobie, w których zawarto aktualne i powszechne metody postępowania w stresujących sytuacjach, nie występujących w oryginalnej wersji narzędzia, które są charakterystyczne dla młodych dorosłych we współczesnym świecie. Powstałą wersję badano w zakresie trafności metodą sędziów kompetentnych oraz sędziów ekspertów. Następnie narzędzie poddano pilotażowi na grupie młodych dorosłych. W ramach projektu zaplanowano także opracowanie norm do StRaSo na podstawie wyników z pilotażu (300 osób, w realizacji). Uwzględniono sprawdzenie rzetelności ostatecznej wersji narzędzia.Główną hipotezą badawczą ustaloną w trakcie tworzenia projektu było założenie, że sposoby radzenia sobie ze stresem uległy zmianie od czasu zoperacjonalizowania oryginalnego narzędzia. Zaplanowano przeprowadzenie pilotażu, który pozwoli dokonać weryfikacji postawionej hipotezy.

kwestionariusz, radzenie sobie, stres

marpaw51@st.amu.edu.pl

Mini–Mental State Examination (MMSE) jest krótkim testem przesiewowym służącym do oceny funkcji poznawczych, w tym orientacji w czasie i miejscu, pamięci, uwagi, liczenia, funkcji językowych oraz zdolności wzrokowo-przestrzennych. Wynik testu pozwala na wstępne rozpoznanie zaburzeń poznawczych, takich jak m.in otępienie oraz wskazuje potrzebę dalszej diagnostyki.

Problematycznym jest funkcjonowanie MMSE od początku powstania narzędzia z ograniczoną pulą pytań, która sprzyja efektowi wyuczenia – obserwowanemu u pacjentów badanych wielokrotnie lub próbujących celowo zafałszować wynik. Zjawisko to obniża trafność treściową i trafność diagnostyczną narzędzia. Ponadto opisane zjawisko zaburza rzetelność testu pozornie ją zwiększając (korelacja między wynikami badań jednej osoby jest coraz wyższa).

Celem projektu Studenckiego Koła Projektowania i Analiz Narzędzi Psychometrycznych (SKPiANP) jest opracowanie alternatywnej, zrekonstruowanej wersji MMSE o rozszerzonej bazie pozycji, z której losowo generowane będą zestawy testowe. Ten proces będzie odbywał się na elektronicznej platformie umożliwiającej tworzenie nowych wersji testu przez lekarzy i diagnostów.W pierwszym etapie przeprowadzono przegląd literatury dotyczącej oryginalnego testu, jego adaptacji, trafności i rzetelności. Następnie dokonano ponownej operacjonalizacji badanych funkcji poznawczych i opracowano rozszerzoną pulę pozycji testowych, stanowiących alternatywne wersje zadań.

Kolejnym etapem była analiza możliwości technicznych i merytorycznych stworzenia elektronicznej platformy umożliwiającej losowy dobór pytań. Aby zapewnić podobną trudność pytań między różnymi wersjami, zastosowano unikalną procedurę generowania pozycji opartą na permutowaniu fragmentów zadań. Przykładowo, z zadania dotyczącego powtarzania zdania “Ani tak, ani nie, ani ale”, wydzielono schemat zdania “Ani A, ani B, ani C”. Z niego, zamieniając występujące słowa kolejnością, można łatwo wygenerować 6 pozycji. Wśród nich znalazło się między innymi “Ani ale, ani tak, ani nie”. Łatwo też wprowadzić inny zestaw jednosylabowych słów i utworzyć “Ani my, ani wy, ani ty”, podwajając liczbę możliwych wariantów.

Opracowano wstępny prototyp takiego narzędzia, a także zaplanowano pilotaż z wykorzystaniem wywiadu na niewielkiej grupie badanych w celu weryfikacji zrozumiałości i adekwatności zadań. W prezentacji zostaną przedstawione etapy procesu rekonstrukcji, przykładowe nowe pozycje testowe, koncepcja elektronicznej wersji MMSE oraz wnioski z przeprowadzonego pilotażu. Projekt stanowi propozycję unowocześnienia klasycznego testu MMSE poprzez stworzenie rozszerzonej, elektronicznej wersji. Rozwiązanie to może zminimalizować efekt wyuczenia, zwiększyć wiarygodność wyników i poprawić jakość diagnostyki przesiewowej funkcji poznawczych. Jego formuła pozwala również na zachowanie publicznego dostępu do testu, umożliwiając opiekunom osób starszych łatwe przesiewowe badanie swoich podopiecznych i szybkie uzyskanie wyniku. Konstrukcja oparta na algorytmicznym generowaniu pytań z elementów pozwoli również na szybkie modyfikowanie puli pytań testowych.

Mini–Mental State Examination (MMSE), funkcje poznawcze, efekt wyuczenia, trafność i rzetelność testu, elektroniczna platforma diagnostyczna

makchl@st.amu.edu.pl

Celem projektu jest opracowanie narzędzia badawczego opartego na współczesnej wiedzy psychologicznej, umożliwiającego pomiar poziomu wykluczenia cyfrowego.
Brak kompetencji cyfrowych pogłębia podziały społeczne, ograniczając uczestnictwo w życiu edukacyjnym, ekonomicznym i obywatelskim. Z tego względu problem wykluczenia cyfrowego staje się istotnym wyzwaniem współczesności, redefiniując znane problemy społeczne. Skala zostanie podzielona na cztery filary, które pozwolą nam na określenie poziomu wykluczenia cyfrowego. Zaczynając od dostępu do technologii, przez umiejętności cyfrowe, motywacje do korzystania z technologii po udział w życiu społecznym i publicznym przez internet. Została wybrana metoda kwestionariuszowa w wersji formularza elektronicznego i papierowego.Z uwagi na trwający charakter badania, podsumowanie wyników nie jest jeszcze możliwe. Ostateczne wnioski zostaną sformułowane po zakończeniu zbierania danych.

wykluczenie, wykluczenie cyfrowe, cyfryzacja, narzędzie psychometryczne

dominika.agaciak@gmail.com

Wystąpienie stanowi przegląd najważniejszych zagadnień związanych z odpowiadaniem nieuważnym (careless responding) w zakresie najpopularniejszych technik pomiarowych stosowanych w naukach społecznych, takich jak ankiety i testy.

Poruszone zostaną następujące tematy:

1. Definicje i terminologia związana z odpowiadaniem nieuważnym.
2. Przyczyny i konsekwencje odpowiadania nieuważnego.
3. Praktyczne metody wykrywania odpowiedzi nieuważnych:
   • Metody wskaźnikowe,
   • Metody modelowe,
   • Pytania kontrolne (attention checks).

Szczególna uwaga zostanie poświęcona pytaniom kontrolnym, jako bardzo prostej metodzie, użytecznej nawet w projektach małej skali, typowej dla badań studentów i doktorantów. Pytania kontrolne (attention checks) są jednym z najczęściej stosowanych narzędzi służących do identyfikacji nierzetelnych odpowiedzi w badaniach ankietowych, jednak ich skuteczność i wiarygodność budzą istotne wątpliwości. Wystąpienie wskazuje na ograniczenia obecnie stosowanych metod, które często prowadzą do wysokiego odsetka zarówno fałszywych alarmów (uczestnicy uważni, którzy nie zdali testu), jak i ominięć (uczestnicy nieuważni, którzy test zdali). Coraz większe znaczenie przypisuje się subtelnym, trudniejszym do wykrycia przez respondentów pytaniom kontrolnym, które mogą lepiej wykrywać odpowiadanie nieuważne. Wystąpienie poruszy ten temat i opowie o projekcie, gdzie zaplanowano rozwój i walidację bazy takich subtelnych pozycji, konstruowanych w oparciu o często i rzadko aprobowane stwierdzenia, dostosowane treściowo do różnych dziedzin badań. Wystąpienie przedstawi także rekomendacje praktyczne dotyczące liczby i rodzaju pytań kontrolnych oraz etycznych aspektów ich stosowania, podkreślając konieczność ostrożnej implementacji i łączenia ich z innymi wskaźnikami jakości danych.

Wystąpienie podsumuje dyskusja i wymiana doświadczeń.

Afantazja to zjawisko polegające na braku zdolności do wolicjonalnego przywoływania wyobrażeń sensorycznych, najczęściej wizualnych. Choć temat zyskuje coraz większe zainteresowanie, nadal pozostaje stosunkowo słabo zbadany, a jego znaczenie dotyka fundamentalnych pytań o rolę wyobrażeń w procesach poznawczych. Dotychczasowe badania koncentrują się przede wszystkim na pomiarach kwestionariuszowych, takich jak Vividness of Visual Imagery Questionnaire (VVIQ). Narzędzia te pozwalają na wstępną identyfikację osób z afantazją, lecz nie dostarczają pogłębionej wiedzy o jakości i dynamice wyobrażeń. Problem badawczy dotyczy więc poszukiwania bardziej obiektywnych metod pomiaru, które mogłyby uzupełnić lub zastąpić samoopis. Niewystarczająca trafność i czułość dotychczasowych narzędzi może prowadzić do trudności w rekrutacji uczestników badań oraz ograniczać możliwość tworzenia rzetelnych profili poznawczych osób z afantazją.W prezentacji przedstawię stosowane i planowane metody badania afantazji. Oprócz kwestionariusza VVIQ omówię techniki psychofizjologiczne, takie jak pomiary pupilometryczne oraz paradygmat rywalizacji obuocznej. Pierwsza z nich pozwala na obiektywną rejestrację reakcji fizjologicznych towarzyszących wyobrażeniom, druga natomiast stanowi potencjalne narzędzie selekcji osób spełniających kryteria afantazji.Afantazja nie stanowi jednorodnego zjawiska, lecz raczej obejmuje różne profile zależne od modalności zmysłowych (np. brak wyobrażeń wizualnych, ale obecność wyobrażeń audio). Pogłębione i obiektywne metody pomiaru mogą ujawnić wewnątrzgrupowe zróżnicowanie, co pozwoli lepiej wyjaśniać różnice w wynikach zadań poznawczych. Ostatecznie badania te mogą przyczynić się do odpowiedzi na szersze pytanie, w jakim stopniu wyobrażenia są konieczne dla poznawania i myślenia.

afantazja, wyobraźnia, percepcja, psychofizjologia, fenomenologia

marcin.skotniczny@doctoral.uj.edu.pl

Wrodzona afantazja, zdefiniowana w 2015 przez Adam Zemana i współpracowników, odnosi się do subiektywnego braku lub znacznego ograniczenia zdolności tworzenia wyobrażeń wzrokowych. Choć badania dotyczące tego zjawiska trwają od niedawna, dostarczyły nam szeroką gamę odkryć w zakresie jego korelatów behawioralnych oraz neuronalnych. Celem wystąpienia jest synteza obecnej wiedzy z zakresu wpływu braku wyobrażeń wzrokowych na funkcjonowanie pamięci, ze szczególnym uwzględnieniem pamięci autobiograficznej.Opisane zostaną poznawcze mechanizmy kompensacyjne stosowane przez osoby z afantazją, o których istnieniu wnioskujemy z przeprowadzonych badań eksperymentalnych. Wystąpienie opisze zjawisko obniżonej zdolności do formułowania pamięci autobiograficznej osób z afantazją oraz przedstawi zaproponowane przez Thomasa Pace’a neuronalne wyjaśnienie tego zjawiska, uwzględniające zmiany w funkcjonowania hipokampa oraz kory wzrokowej. Doświadczenie osób z afantazją zostanie porównane z inną grupą osób z brakiem wyobrażeń wzrokowych w pamięci autobiograficznej: osób niewidomych od urodzenia. Wystąpienie zaprezentuje potencjalne konsekwencje afantazji w funkcjonowaniu – m.in. w zakresie prowadzenia wywiadów poznawczych w psychologii sądowej, terapii ekspozycji wyobrażeniowej (imaginal exposure) czy potrzeby indywidualnych dostosowań w edukacji.Badania osób z afantazją może rzucić nowe światło na nasze rozumienie procesów odtwarzania wspomnień autobiograficznych oraz sposobu powstawania wyobrażeń wizualnych w korze wzrokowej, co stanowi cenne źródło w badaniach nad świadomością.

afantazja, pamięć autobiograficzna, fenomenologia, wyobrażenia wzrokowe, percepcja wizualna

marcin.charlinski@student.uj.edu.pl

Praktyki uważności i techniki oddechowe stanowią przedmiot licznych badań neurobiologicznych, demonstrując ich wpływ na zmiany funkcjonalne i anatomiczne w mózgu oraz dobrostanie psychicznym jednostki. Badania neuroobrazowe dowodzą, że skupienie uwagi na oddechu prowadzi do zmian w aktywności sieci domyślnej mózgu (DMN). Celem pracy jest przedstawienie aktualnych danych neurofizjologicznych opisujących ten i inne mechanizmy oraz wynikające z nich efekty psychologiczne takie jak redukcja stresu, lęku i dobrostanu psychicznego. Wiedza o neurofizjologicznych korelatach praktyk oddechowych wzmacnia pozycję uważności jako metody opartej na solidnych, empirycznie potwierdzonych podstawach naukowych.Praca ma charakter teoretyczno-przeglądowy. Oparta została na analizie wyników badań fMRI i EEG dotyczących wpływu uważności i kontroli oddechu na aktywność DMN, kory przedczołowej (mPFC, dlPFC), zakrętu obręczy (ACC) i wyspy. Uwzględniono m.in. badania Brewera i in. (2011) i Zeidana i in. (2015), czy przegląd 15 badań Zacarro i in. (2018), które opisują neurobiologiczne podstawy uważności, W prezentacji znajdzie się opis DMN i zmian, jakie na jego funkcjonowanie wywiera mindfulness, ukazanie zmian anatomicznych w innych strukturach mózgu, wyniki i wnioski z cytowanych badań oraz przedstawienie benefitów psychologicznych i behawioralnych z praktywania mindfulness.Świadome oddychanie prowadzi do obniżenia aktywności DMN i wzmocnienia łączności DMN z obszarami odpowiedzialnymi za kontrolę poznawczą i emocjonalną. Świadomy oddech działa jak neurobiologiczny przełącznik między trybem narracyjnym a trybem obecności, co skutkuje redukcją napięcia, poprawą elastyczności poznawczej i wzrostem dobrostanu psychicznego. Trening mindfulness u osób badanych zwiększał gęstość istoty szarej hipokampa i zmniejszał w ciele migdałowatym oraz prowadził do zmniejszonej percepcji bólu.

mindfulness, neuropsychologia, psychofizjologia, uwaga, oddech

kev37635@gmail.com ; anna.mierzwinska22@gmail.com

Dotychczasowe prace neuroobrazowe sugerują, że język i matematyka angażują odrębne, choć częściowo sąsiadujące, obszary kory mózgowej. Wiele dowodów wskazuje, że przetwarzanie składni językowej opiera się głównie na obszarach czołowo-skroniowych, podczas gdy składnia matematyczna aktywuje górne rejony ciemieniowe. Mimo tej separacji, pojawiają się hipotezy o możliwym wspólnym mechanizmie przetwarzania struktur hierarchicznych, obejmującym oba systemy. Problemem badawczym jest ustalenie zakresu zależności między przetwarzaniem składni języka a składni matematyki, także w perspektywie rozwojowej. Kwestia ta pozostaje otwarta, gdyż brakuje badań na osobach, u których układy te wciąż się rozwijają.
Rozstrzygnięcie tego problemu ma istotne znaczenie dla zrozumienia organizacji funkcji poznawczych, oraz rozwoju obu domen, zarówno z perspektywy jednostki, jak i całego gatunku.W ramach pracy przeprowadzono przegląd literatury naukowej dotyczącej neuronalnych powiązań między językiem a matematyką, obejmujący EEG, fMRI i studia lezji. Zebrane publikacje pozwoliły zrekonstruować aktualny stan wiedzy na temat podobieństw i różnic w przetwarzaniu składni w obu domenach poznawczych. Dyskusja integruje ustalenia z zakresu lingiwistyki, matematyki i neuronauki, przedstawiając wysokiej dokładności mapę aktywności obszarów mózgu w zależności od zadania, co pozwala ocenić pokrywanie się aktywacji.Podsumowując, przetwarzanie hierarchiczne nie jest domeną wspólną języka i matematyki, lecz angażuje subtelnie różne rejony obszaru Brocca. Analiza literatury pokazuje także, że z punktu widzenia semantyki zdolności językowe i matematyczne są odrębne. Niemniej, wszystkie te dane pochodzą z dojrzałych systemów poznawczych, ponieważ stosowanie technik neuroobrazowania u dzieci jest trudne zarówno pod względem technicznym, jak i etycznym, tak więc możliwość wspólnego rozwoju nie jest wykluczona.

Treść przeglądu do wglądu dla zainteresowanych: link (ujchmura)

neuronauka, poznanie matematyczne, składnia, neurolingwistyka

magiera.emilka@gmail.com

Efekt SNARC objawia się tym, że szybciej reagujemy lewą ręką na cyfry mniejsze od 5, a prawą na większe. Był on nieraz rozważany w kontekście ucieleśnionego poznania, ale rola postawy ciała nie została jeszcze zbadana. Istnieją pojedyncze badania, wskazujące że efekt trudno zaobserwować w skanerze fMRI, czyli wtedy gdy uczestnicy znajdują się w pozycji leżącej. Celem badania jest weryfikacja czy pozycja ciała wpływa na efekt SNARC.W badaniu o układzie wewnątrz osobowym uczestnicy (N = 80; zapewniające moc > 0,8 dla d Cohena > 0,36) wykonają zadanie określania parzystości liczb. Zadanie zostanie przeprowadzone w czterech warunkach: (1) pozycji siedzącej (tak jak w typowych badaniach nad efektem SNARC), (2) stojącej, (3) leżącej płasko oraz (4) leżącej pod kątem 45°. Czas reakcji będzie mierzony za pomocą kontrolerów ręcznych (pady) w środowisku VR.Analizy danych pozwolą ustalić, w których pozycjach pojawi się efekt SNARC oraz czy zaistnieje bayesowski dowód na jego brak. Zakładamy, że w pozycji leżących efekt będzie słabszy lub nieobecny, co wskazywałoby, że powiązania liczb ze stronami przestrzeni zależą od postawy ciała. Zbieranie danych zakończy się w październiku 2025 roku.

SNARC, poznanie ucieleśnione, poznanie matematyczne

kinga.szafron@student.uj.edu.pl

Potrzeba domknięcia poznawczego jest jednym z motywów, nadających kierunek działaniom i decyzjom jednostki. Zgodnie z teorią opisaną przez Ariego Kruglanskiego i Donne Webster (1994), dążenie do kompletności wiedzy o świecie oraz różne podejście do sytuacji niepewności jest jedną z cech charakteryzujących ludzi (Grzyb, Wojciszke, 2024). Wysoka potrzeba domknięcia poznawczego skutkuje powierzchowną analizą informacji oraz poszukiwaniem takich, które zgodne są z aktualnym stanem wiedzy jednostki. Wiąże się to z szybszym wydawaniem ostatecznych sądów i rozpatrywaniem sytuacji i osób w sposób stereotypowy. Osoby z niskim NFC (need for closure) natomiast, lepiej znosić będą sytuacje niepewności i będą bardziej skłonne do dogłębnej analizy sytuacji oraz adaptacji do zmiennych warunków.Celem referatu jest ukazanie w jaki sposób potrzeba domknięcia poznawczego wpływa na ocenę osób i wydawanie sądów i jakie mechanizmy psychologiczne temu towarzyszą. Przedstawiony zostanie przegląd badań poświęconych owej tematyce z uwzględnieniem aspektu metodologicznego. Szczególna uwaga poświęcona zostanie opisowi sytuacji, w których przejawia się wysoka lub niska potrzeba domknięcia poznawczego oraz konsekwencje jakie niesie to w percepcji społecznej.Domknięcie społeczne oraz zróżnicowanie potrzeby domknięcia, którym charakteryzują się ludzie odgrywa znaczącą rolę w ocenie innych i wydawaniu sądów. Osoby z wysokim NFC oceniać będą bardziej stereotypowo, a swoje sądy opierają na początkowych informacjach. W sytuacji przeciwnej – gdy motyw domknięcia jest słaby – ludzie skłonni są do głębszej i szczegółowej analizy oraz rzadziej ulegają stereotypom i podstawowemu błędowi atrybucji (Grzyb, Wojciszke, 2024). Zrozumienie jakie mechanizmy i motywy determinują postrzeganie innych i jakie znaczenie ma potrzeba domknięcia poznawczego pozwoli lepiej tłumaczyć zachodzące w społeczeństwie procesy.

Potrzeba domknięcia poznawczego, percepcja społeczna, spostrzeganie osób

alicja.derda@student.uj.edu.pl

Autorytaryzm, czyli skłonność do podporządkowania autorytetom i normom społecznym, jest badany od 75 lat jako predyktor uprzedzeń wobec grup obcych i mniejszościowych. W początkowych ujęciach autorytaryzm postrzegano jako jednostkowe odbicie szerszych procesów kulturowych, jednak z czasem autorytaryzm został sprowadzony do wyabstrahowanej z kontekstu różnicy indywidualnej, którą bada się niemal wyłącznie w społeczeństwach Zachodu. Najnowsze badania wskazują jednak, że korelaty autorytaryzmu mogą się znacząco różnić w zależności od kontekstu kulturowego, a w niektórych kulturach autorytaryzm wiąże się wręcz z niższymi poziomami uprzedzeń. Podczas prezentacji pokażę, jak uwzględnienie czynników kulturowych może rozwinąć naszą wiedzę dotyczącą przyczyn i konsekwencji skłonności autorytarnych. Zaprezentuję analizy danych zastanych oraz wyniki własnych badań prowadzonych w ponad 70 krajach. Opowiem też szerzej o korzyściach i wyzwaniach związanych z  prowadzeniem badań międzykulturowych w psychologii. 

Obecnie coraz większą uwagę zyskuje problem romantycznej i seksualnej samotności wśród mężczyzn będących singlami. Część z nich, szukając osób o podobnych poglądach i trudnościach, dołącza do internetowych społeczności „manosfery” (ang. manosphere), kierowanej przez dwie główne ideologie (tzw. „pigułki”). Czerwona pigułka (redpill) zakłada, że w społeczeństwie z natury faworyzuje się kobiety, a zrozumienie tego pozwala zmieniać swoje cechy tak, by poprawić swoją pozycję w hierarchii społecznej i relacjach. Natomiast czarna pigułka (blackpill) zakłada, że część mężczyzn nie jest w stanie tworzyć związków z kobietami przez cechy, które nie mogą zostać zmodyfikowane, ani zmienione.
Grupą wyznającą poglądy blackpillowe są incele (ang. incels, involuntary celibates) – młodzi mężczyźni, którzy mimo starań nie mogą znaleźć relacji romantycznej i/lub seksualnej, a wyjaśnień dla tego szukają m.in. w biologicznym determinizmie. Ich poglądy często łączą się z seksizmem, a incele postrzegani są jako wrodzy wobec odrzucających ich kobiet. Tę wizję wzmacniają doniesienia medialne na temat aktów przemocy popełnionych przez inceli w USA i Kanadzie. Jednakże obecnie podkreśla się, że jest to różnorodna społeczność, w której przeważają samotni mężczyźni, stanowiący grupę ryzyka w zakresie zdrowia psychicznego.
Mój projekt doktorski jako jeden z pierwszych podejmuje próbę analizy społeczności inceli w Polsce. Moim celem jest dostarczenie szczegółowych odpowiedzi na pytania kim są polscy incele i jak funkcjonują, a także zweryfikowanie czy posiadają oni cechy znacząco różniące ich od innych singli. Referat wprowadzi w najważniejsze zagadnienia dotyczące manosfery i inceli. Omówienie zostaną też badania własne, m.in. dotyczące narzędzia do pomiaru poglądów redpillowych i blackpillowych, oraz badania kwestionariuszowe.

Celem wystąpienia jest interdyscyplinarna analiza konsekwencji wprowadzenia formalizacji związków jednopłciowych oraz braku regulacji, o charakterze przeglądu teoretycznego obejmującego perspektywę prawno-psychologiczną. Przeprowadzany dyskurs dotyczy interpretacji konstytucyjnych i braków w regulacjach prawnych, oraz psychologicznych konsekwencji dla funkcjonowania jednostek, par i społeczności mniejszościowych. Analiza obejmuje aspekty konstytucyjne, takie jak interpretacja art. 18 Konstytucji RP, jak i skutki formalizacji oraz jej braku na dobrostan psychiczny, w tym satysfakcję z życia czy związku. Problem badawczy koncentruje się na konsekwencjach prawnych i psychologicznych braku uregulowań oraz potencjalnych skutkach ich wprowadzenia. Brak istnienia regulacji innych związków niż małżeństw heteroseksualnych prowadzi do powstawania luk prawnych, co rodzi dyskryminację partnerów pozostających w nieformalnych relacjach. Referat koncentruje się również na psychologicznych aspektach problematyki. Analizowane badania wskazują, że regulacje prawne mają znaczący wpływ na funkcjonowanie grup mniejszościowych poprzez zmiany postaw społecznych, dobrostanu jednostek czy jakości ich relacji. Przeprowadzono analizę przepisów prawa konstytucyjnego, administracyjnego, cywilnego i karnego, analiza projektu ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich, przegląd orzeczeń Sądu Najwyższego, ewaluacja literatury naukowej i poglądów doktryny prawniczej. Został przeprowadzony również przegląd dotychczasowej literatury analizującej skutki legalizacji oraz braku legalizacji formalnych związków jednopłciowych. W prezentacji wskazane zostaną również potencjalne zagrożenia związane z formalizacją związków jednopłciowych oraz potencjalne kierunki badań w tym obszarze. W celu nadania formy prawnej małżeństwom jednopłciowym konieczna wydaje się zmiana brzmienia art. 18 Konstytucji RP. Jednakże dla uznania związków partnerskich nie jest to niezbędne. Brak instytucjonalizacji związków jednopłciowych znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie partnerów na gruncie prawnym i psychologicznym. Wprowadzenie regulacji dotyczących formalizacji związków jednopłciowych może zredukować postawy dyskryminacyjne społeczeństwa. Pozytywnie wpływa również na dobrostan psychiczny członków grupy mniejszościowej. Formalizacją związków potencjalnie może zwiększać ich stabilność i satysfakcję partnerską, co zaś przekłada się na dobrostan jednostki. Na koniec prezentacji zostaną podkreślone wielowymiarowość tematu oraz konieczność uwzględnienia specyfiki funkcjonowania grup mniejszościowych w kontekście przeciwdziałania ich dyskryminacji.

małżeństwa jednopłciowe, związki partnerskie, dyskryminacja, dobrostan psychiczny, prawo konstytucyjne

teo.klos@student.uj.edu.pl ; 352652@uwr.edu.pl

W diagnostyce podobnie jak w kulturze widać trendy. Ostatnim z nich jest neuroatypowość, w szczególności zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) oraz zespołu nadpobudliwości ruchowej z deficytami uwagi (ADHD). Wiedza o neuroatypowości rozwija się dynamicznie, narzędzia diagnostyczne, a nawet wytyczne, zazwyczaj zostają za nimi w tyle. Nowa klasyfikacja ICD-11, która zwiększyła swoją elastyczność w procesie diagnozy osób neuroatypowych względem ICD-10, już zaczyna być nieaktualna w porównaniu do wielowymiarowego wspólnego modelu neuroatypowości, który najprawdopodobniej zostanie wdrożony w DSM-6. Celem wykładu będzie przedstawienie najnowszych standardów, krytyczne podejście do aktualnie powszechnie uznawanych metod diagnostycznych, „złotych standardów” oraz kwestii budzącej poruszenie wśród specjalistów i laików, czyli naddiagnozowanie zaburzeń neurorozwojowych. Zjawiska te zostaną omówione w szerszym kontekście kulturowym i realiów świadczenia usług psychologicznych w Polsce. Całość wzbogacona o perspektywę diagnostki-praktyczki.

Język, a więc także tekst, od zawsze jest ważnym przedmiotem badań w psychologii. Pozwala wyrażać wewnętrzne przeżycia, konstruować i współdzielić znaczenia, a także słuchać oraz pomagać osobom w kryzysie. Z perspektywy badawczej mogłoby się wydawać, że ten aspekt ludzkiego doświadczenia leży wyłącznie w zakresie badań jakościowych. Nic bardziej mylnego – ilościowa analiza tekstu poprzedza chronologicznie psychologię poznawczą, a do systematycznych analiz słowa pisanego zachęcał już Allport w 1942 roku. Choć przez lata ta gałąź badań pozostawała na marginesie, dzisiaj szybko zyskuje na znaczeniu dzięki dynamicznemu rozwojowi metod komputerowego przetwarzania języka naturalnego. Z tego wykładu dowiecie się jak analiza tekstu ewoluowała przez lata i dlaczego stopniowo staje się coraz bardziej popularna. Oprócz rysu historycznego usłyszycie też o podstawowych technikach analizy tekstu, ich potencjale badawczym i ryzykach które ze sobą niosą.

Psychologia poznawcza od zawsze korzystała z metafor technologicznych: zegarów, hydrauliki, telegrafu czy wreszcie komputerów. Metafora komputerowa umysłu (CMM), ugruntowana w połowie XX wieku, zdominowała język opisu procesów poznawczych. Jej dosłowne traktowanie, jako rzeczywistego modelu działania umysłu, prowadzi jednak do uproszczeń, które zniekształcają rozumienie mechanizmów poznawczych. Problemem badawczym jest zatem identyfikacja i krytyka fundamentalnych rozbieżności między architekturą biologiczną a modelem cyfrowym, a także wskazanie ryzyka powtarzania tych samych błędów w odniesieniu do współczesnej sztucznej inteligencji (AI).Praca ma charakter teoretyczny i krytyczny. W oparciu o literaturę z psychologii poznawczej, neuronauk i filozofii umysłu zostaną przeanalizowane trzy główne aspekty metafory komputerowej umysłu. Po pierwsze, problem rozdzielenia hardware i software, który w biologii jest nierozerwalny. Po drugie, kwestia cyfrowego przetwarzania symboli w kontraście do analogowych, ciągłych procesów neuronalnych. Po trzecie, pamięć rozumiana jako dynamiczna rekonstrukcja, w przeciwieństwie do statycznego magazynu informacji. Dodatkowo prezentacja porówna klasyczną metaforę komputerową z współczesnymi analogiami do sztucznej inteligencji, zwłaszcza dużych modeli językowych, wskazując na powtarzające się uproszczenia. Wnioski wskazują, że metafora komputerowa, traktowana dosłownie, nie tylko zawodzi jako model naukowy, ale wręcz utrudnia badania nad ucieleśnioną i plastyczną naturą poznania. Pamięć ludzka nie jest archiwum, lecz dynamiczną rekonstrukcją; umysł nie działa w trybie binarnej logiki, lecz w ramach ciągłych, samoorganizujących się procesów. Ostrzeżenie dotyczy również współczesnych analogii do AI: mimo imponujących osiągnięć technologicznych, systemy cyfrowe nie odzwierciedlają mechanizmów biologicznego poznania.

metafora komputerowa umysłu, plastyczność neuronalna, pamięć rekonstrukcyjna

weronika.chmielik@student.uj.edu.pl

Studenci od pierwszego roku studiów psychologicznych są zaznajamiani z narzędziami statystycznymi niezbędnymi do odrzucania hipotezy zerowej. Wynik istotny statystycznie pozwala im stwierdzić, że grupy różnią się od siebie, a tym samym odrzucić hipotezę zerową i przyjąć hipotezę alternatywną. Jednakże wynik nieistotny statystycznie budzi niemałe kontrowersje. Przyczyn może być bowiem wiele – zbyt niska moc użytego testu, wynikająca ze zbyt małej liczebności próby, za mało czułego kwestionariusza itd. bądź wynik taki jest odbiciem braku efektu. Student wyposażony jedynie w testy hipotezy zerowej może jedynie teoretyzować, jakie mogły być przyczyny tego stanu rzeczy. Użytkownik testów istotności może odrzucić hipotezę zerową, ale nie może jej zaakceptować.

W moim wystąpieniu chciałabym odpowiedzieć na istniejącą potrzebę uzupełnienia tego elementarnego braku wiedzy. Studenci, oraz naukowcy, powinni mieć możliwość dostarczenia dowodów wspierających hipotezę zerową.W referacie przedstawię główne założenia testowania równoważności (and. equivalence testing) (Lakens i in., 2018). Jest to metoda w ramach podejścia częstotliwościowego (ang. frequentist statistics), będąca odmianą szeroko stosowanych testów istotności hipotezy zerowej (NHST). Procedura ta pozwala stwierdzić, czy zaobserwowany przez nas efekt jest zaskakująco mały, zakładając, że w populacji istnieje efekt o istotnej wielkości.Testy istotności pozwalają stwierdzić, czy efekt jest istotny statystycznie tj. czy występuje różnica między grupami, która nie jest jedynie wynikiem losowych fluktuacji. Procedura dwóch jednostronnych testów (TOST), którą przedstawię w wystąpieniu, pozwala stwierdzić, czy efekt ten nie jest na tyle mały, że należałoby go pominąć. Stanowi więc ona wartościowe uzupełnienie sekcji wyników w przyszłych badaniach słuchaczy.

Lakens, D., Scheel, A. M., Isager, P. M. (2018). Equivalence testing for psychological research: A tutorial. Advances in methods and practices in psychological science, 1(2), 259-269.

NHST, metodologia, testowanie równoważności (equivalence testing)

jaskolowskamaja@gmail.com

Przetwarzanie języka naturalnego (Natural Language Processing, NLP) to zbiór technik obliczeniowych służących do automatycznej analizy i reprezentacji języków ludzkich, motywowanych teorią (Chowdhary, 2020). Tego typu techniki umożliwiają nam m. in. wgląd w ramy narracyjne obecne w mediach na przeróżne tematy. W przypadku tego wystąpienia poruszone zostaną ramy dotyczące migracji. Prezentacja będzie się skupiać na tym, jak kryzys migracyjny jest konceptualizowany oraz, w kontekście aplikacyjnym, jak przy pomocy takich technik jak modelowanie tematyczne (topic modeling) i latentne skalowanie semantyczne (Latent Semantic Scaling, LSS) jesteśmy w stanie wydobywać informacje o tym, jakie narracje pojawiają się w mediach społecznościowych. W wystąpieniu poruszona zostanie również kwestia tego, jak możemy w tym frameworku przewidywać popularność tweeta na podstawie jego przynależności tematycznej oraz jakie są konsekwencje wyników takich badań.Dane wykorzystane w pierwszym badaniu zostały zebrane z polskiego Twittera w okresie od 5 września 2024 roku do 5 lipca 2025 roku. Odpowiednie tweety zostały pobrane z oryginalnego interfejsu API Twittera przy użyciu słów kluczowych związanych z migracją, obejmujących różne formy fleksyjne następujących terminów: migracja, imigrant, uchodźca, obcokrajowiec oraz cudzoziemiec. Zapytania uwzględniały zarówno formy męskie i żeńskie, jak i liczbę pojedynczą oraz mnogą, aby zapewnić możliwie pełne pokrycie dyskursu migracyjnego.

Łącznie zebrano 30 100 tweetów, które następnie zostały wstępnie przetworzone, aby przygotować je do dalszej analizy. Z tweetów usunięto wzmianki oraz hiperłącza, a także zduplikowane wpisy. Co więcej, istotne było dla nas przyjrzenie się bliżej tweetom, które dotarły do szerszego grona odbiorców. W tym celu wyodrębniliśmy tweety, które zostały wyświetlone przez ponad 1000 osób. W rezultacie uzyskaliśmy 1822 tweety, które następnie poddano dalszej analizie.

Następnie przy użyciu koncepcji Rodney’a Bensona podjęliśmy próbę stworzenia semantycznych reprezentacji zaproponowanych przez niego ram narracyjnych dotyczących migracji. Aby tego dokonać wygenerowane zostały frazy związane z każdą z trzech ram narracyjnych. Koncepcja ta opisuje trzy główne sposoby przedstawiania imigrantów w debacie publicznej i mediach. Victim frames ukazują imigrantów jako ofiary szerszych procesów, takich jak globalizacja gospodarcza, niesprawiedliwe polityki państw, trudne warunki życia czy rasizm i ksenofobia. Hero frames podkreślają pozytywny wkład imigrantów – wzbogacanie kultury, chęć integracji oraz ich znaczenie dla gospodarki poprzez ciężką pracę i podejmowanie zajęć, których nie chcą wykonywać obywatele. Threat frames przedstawiają natomiast imigrantów jako zagrożenie dla rynku pracy, porządku publicznego, finansów państwa oraz spójności narodowej i kulturowej.

Kolejnym krokiem analiz było stworzenie wektorowych reprezentacji zarówno fraz kluczowych dla ram narracyjnych oraz dostępnych tweetów, aby przy użyciu metody cosine similarity można było wygenerować wskaźniki przynależności tweetów do wskazanych przez Bensona tematów. Przed dokonaniem tej analizy na dostępnych wektorach została zastosowana strategia All But The Top (usuwa z reprezentacji wektorowych wspólne, dominujące komponenty – najczęściej pierwsze składowe PCA – , aby poprawić ich jakość semantyczną) oraz normalizacja. Następnym krokiem analiz będzie zastosowanie odpowiedniej strategii regresyjnej w celu odpowiedzenia na pytanie badawcze, dotyczące tego, czy przynależność tematyczna zwiększa, bądź też zmniejsza popularność tweeta (to jeszcze przed nami ;), ale na spokojnie się wyrobimy). Badanie ma na celu zgłębienie dyskursu dotyczącego migracji oraz wskazanie implikacji dotyczących tego, jak media kształtują nasze przekonania na temat osób innego pochodzenia, które przyjeżdżają do Polski.

Naturalne Przetwarzanie Języka, Migracja, Latent Semantic Scaling, Modelowanie Tematyczne

kinga.malyska@student.uj.edu.pl

Teoria dwóch systemów myślenia, w różnych wydaniach, jest jedną z najbardziej wpływowych koncepcji we współczesnej psychologii. Podział procesów mentalnych na szybkie i wolne miał nam wytłumaczyć, dlaczego i kiedy ludzie zachowują się nieracjonalnie, oraz dać receptę na proste i skuteczne interwencje behawioralne. W ramach tego referatu pokażę, że mimo ogromnej popularności tego podziału, 1) ma on poważne problemy teoretyczne dotyczące podstawowych założeń, 2) najistotniejsze postulaty tego modelu mają dyskusyjne poparcie empiryczne, oraz 3) przyjęcie tego podziału ma istotne konsekwencje praktyczne. Na poziomie teoretycznym model ten ma głównie problem z przypisaniem procesów poznawczych wyłącznie do jednego z dwóch systemów oraz brak jasnego mechanizmu opisującego przełączenie się między nimi. Choć istnieje wiele badań systematycznie wspierające ten model, są one silnie zależne od paradygmatu eksperymentalnego. Na koniec omówię także, w jaki sposób przyjmowanie tego podziału wpływa na projektowanie interwencji behawioralnych i w jaki sposób przyjęcie innych założeń zmieniłoby trajektorie tych działań. W moim referacie zaprezentuję, że wybór dwusystemowego modelu myślenia ma istotne konsekwencje dla naszego myślenia o człowieku i jego zachowaniu, oraz że dysponujemy alternatywnymi teoriami, które mają długą tradycję i poparcie empiryczne.

Dyskurs medialny zwraca uwagę na polaryzację i radykalizację polityczną świata od czasów pandemii COVID-19. Na myśl przychodzi chociażby atak na Biały Dom 6 stycznia 2021 roku. Trudności związane ze znalezieniem źródeł narastania popularności skrajnych opcji politycznych zaczynają się jednak już przy samej próbie definicji tego zjawiska. Termin „radykalizacja” pojawia się w badaniach tak samo często obok terminów takich jak „terroryzm” czy „przemoc polityczna” jak i po prostu „ekstremistyczny światopogląd”. Mimo że zjawiska te są ze sobą powiązane, to nie są one tożsame. Należy zająć się więc dokładnym definiowaniem tego zjawiska, by móc doszukiwać się jego źródeł. Tak samo jak trudno jest mówić o jednej definicji radykalizacji, trudno jest też mówić o jednej teorii, która w pełni mogłaby tłumaczyć radykalizowanie się. W trakcie mojego referatu postaram się określić możliwy sposób definicji radykalizacji jak i dokonać przeglądu możliwych jej źródeł.W szczególności skupię się na modelu 3N, skupiającego się wokół potrzeby, narracji i sieci (need, narrative, network) związanych z motywacją poszukiwania ważności/sensu (significance quest). Resztę referatu przeznaczę na eksplorację strategii wpływu społecznego używanych on-line w celu radykalizacji jednostek (razem z przykładami nawiązującymi do najnowszych wydarzeń politycznych) i skonfrontuję je ze wspomnianym modelem.Nie jest możliwe znalezienie jednoznacznych źródeł radykalizacji. Badania i rozważania na ten temat powinny być kontynuowane, szczególnie w czasach politycznego niepokoju. Trafne opisanie i zdefiniowanie problemu może pozwolić na stworzenie procedur prewencyjnych.

radykalizacja, 3N model, wpływ społeczny

nina.kaczmarska@student.uj.edu.pl

Współczesna psychologia penitencjarna stoi przed pytaniem, jaka powinna być podstawowa funkcja kary pozbawienia wolności – czy ma ona pełnić rolę prewencyjno-izolacyjną, czy raczej resocjalizacyjną i naprawczą. W szerszym kontekście zagadnienie to dotyka kwestii sprawiedliwości społecznej, polityki karnej oraz psychologicznych mechanizmów zmiany zachowań w warunkach izolacji.

Na tle porównawczym szczególnie wyróżniają się dwa przeciwstawne modele więziennictwa: amerykański, oparty na surowej filozofii retrybutywnej, oraz norweski, bazujący na sprawiedliwości naprawczej i humanitarnym traktowaniu skazanych. Badania psychologiczne wskazują, że dostęp do edukacji, terapii oraz programów rozwojowych może istotnie obniżyć poziom recydywy i zwiększyć skuteczność społecznej reintegracji byłych więźniów.

Problem badawczy dotyczy wpływu filozofii i praktyki systemu więziennictwa (retrybutywnej vs. naprawczej) na psychologiczne mechanizmy resocjalizacji i długoterminową skuteczność procesu readaptacji społecznej. Brak efektywnych programów naprawczych, szczególnie w systemach opartych wyłącznie na karze i izolacji, prowadzi do wysokich wskaźników recydywy, utrwalania przestępczych wzorców oraz pogłębiania marginalizacji społecznej byłych skazanych.Praca ma charakter teoretyczny i została oparta na analizie literatury naukowej dotyczącej psychologicznych aspektów funkcjonowania więziennictwa w wybranych krajach – Norwegii i Stanach Zjednoczonych. Celem było porównanie skuteczności dwóch odmiennych modeli – humanitarnego (norweskiego) oraz surowego, opartego na izolacji (amerykańskiego) – w kontekście redukcji recydywy i reintegracji społecznej byłych więźniów.

Do przygotowania pracy wykorzystano publikacje naukowe z zakresu psychologii penitencjarnej, kryminologii i resocjalizacji (m.in. badania Bloom & Bradshaw, 2022; Tønseth, 2019; Conde i in., 2021), dane statystyczne z oficjalnych raportów (Kriminalomsorgen 2023, dane Ministerstwa Sprawiedliwości w USA, statystyki polskie z Kowalczyk 2015) oraz analizę porównawczą opisów systemów więziennictwa, maksymalnych wymiarów kar i wskaźników recydywy w Norwegii, USA i Polsce.

Procedura przygotowania pracy obejmowała zebranie i selekcję źródeł według kryterium aktualności (lata 2015–2023) oraz wiarygodności (publikacje recenzowane, raporty instytucji państwowych), klasyfikację materiałów pod kątem dwóch modeli sprawiedliwości – retrybutywnej i naprawczej, interpretację danych w świetle teorii psychologicznych (m.in. mechanizmy uczenia się społecznego, wpływ środowiska więziennego na zachowania postpenitencjarne, rola edukacji i terapii) oraz sformułowanie wniosków dotyczących wpływu warunków odbywania kary na zdrowie psychiczne, ryzyko recydywy i proces reintegracji.

Prezentacja konferencyjna będzie zawierała przegląd kluczowych różnic między modelem norweskim a amerykańskim, dane liczbowe obrazujące poziom recydywy oraz warunki odbywania kary, omówienie mechanizmów psychologicznych wspierających lub utrudniających reintegrację oraz propozycję rekomendacji dla systemów więziennictwa opartych na skutecznych modelach interwencji.Analiza porównawcza norweskiego i amerykańskiego systemu więziennictwa wskazuje, że model oparty na sprawiedliwości naprawczej i wsparciu psychologicznym prowadzi do skuteczniejszej resocjalizacji oraz niższej recydywy.

Norweski system, skupiony na rehabilitacji, edukacji i budowaniu odpowiedzialności społecznej, sprzyja trwałej zmianie zachowań byłych więźniów.
W przeciwieństwie do niego amerykański model retrybutywny, oparty na izolacji i karze, sprzyja utrwalaniu przestępczych schematów oraz pogorszeniu zdrowia psychicznego osadzonych. W świetle psychologii resocjalizacji można wnioskować, że humanitarne i zindywidualizowane podejście, uwzględniające chociażby interwencje zorientowane na traumę, jest kluczem do skutecznej reintegracji społecznej.

wpływ społeczny, więziennictwo, resocjalizacja, sprawiedliwość naprawcza

jolesniewicz@st.swps.edu.pl

Współczesne pole walki ulega istotnej transformacji, w której działania niekinetyczne zyskują coraz większe znaczenie. Tradycyjne rozumienie wojny jako konfliktu zbrojnego opartego na konwencjonalnych taktykach militarnych staje się niewystarczające m.in. do analizy ujęć strategicznych spoza kręgu cywilizacji zachodniej. Rozwój nowoczesnych technologii, a także rosnące osiągnięcia nauk behawioralnych stwarzają nowe możliwości do oddziaływania na przeciwnika – rozumianego zarówno jako siły zbrojne, jak i całe społeczeństwo. Wojna kognitywna jest nową koncepcją niekonwencjonalnych działań zbrojnych, rozwijaną zarówno na gruncie akademickim, jak i instytucjonalnym – obecnie w procesie włączania do oficjalnej doktryny NATO. Ta forma rywalizacji jest szczególnie widoczna w kontekście globalnej rywalizacji wielkich mocarstw – „nowej zimnej wojny” między Stanami Zjednoczonymi a tzw. blokiem państw autorytarnych. Jej celem jest wielopoziomowa ingerencja w procesy poznawcze przeciwnika, która często odbywa się za pomocą nowych technologii m.in. mediów społecznościowych i treści modyfikowanych przez sztuczną inteligencję czy – na gruncie militarnym – tzw. neurobroni.Praca wpisuje się w model idiograficzny – zastosowano w niej metodę jakościową w postaci krytycznej analizy piśmiennictwa. Metodologia badawcza obejmuje dwa poziomy, analogiczne do tych wskazanych w koncepcji „trzech obrazów” Kennetha N. Waltza (1959). Poziom międzynarodowy nawiązuje do nauk politycznych, wykorzystując podejścia w ramach paradygmatu neorealistycznego z zakresu stosunków międzynarodowych. Poziom jednostkowy bazuje na przeglądzie literatury psychologicznej, obejmującym subdyscypliny takie jak psychologia poznawcza, psychologia społeczna, neuropsychologia oraz modele behawioralne. W pracy dokonano analizy tekstów źródłowych – zarówno pierwotnych (dokumenty rządowe, głównie amerykańskie i NATO), jak i wtórnych (opracowania akademickie, prasa). Głównym celem wystąpienia jest wskazanie i omówienie czynników konstytuujących koncepcję wojny kognitywnej w ujęciu interdyscyplinarnym integrującym nauki polityczne i psychologiczne.

wojna kognitywna, dezinformacja, procesy poznawcze, nowe technologie, operacje militarne

00aneta.adamczyk@student.uj.edu.pl

Niniejsza prezentacja analizuje zjawisko konfliktu wewnątrzgrupowego w grupach aktywistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem roli tożsamości społecznej w jego inicjowaniu, przebiegu i konsekwencjach. Celem wystąpienia jest omówienie dynamiki wielorakich, często sprzecznych tożsamości obecnych w jednostkach i grupach oraz ich wpływu na eskalację konfliktu. Przedstawione zostaną wyniki analizy dwóch badań jakościowych, serii wywiadów pogłębionych oraz studium przypadku (N = 29), przeprowadzonych w ramach krytycznej realistycznej analizy tematycznej (Wiltshire & Ronkainen, 2021). Analizy prowadzono z wykorzystaniem podejścia indukcyjno-dedukcyjnego, osadzając interpretacje w ramach teorii tożsamości społecznej (Tajfel & Turner, 1986) oraz koncepcji wielorakich tożsamości (Phinney, 2014). Wstępne wyniki pokazują, że konflikty tożsamości w grupach zaangażowanych społecznie, nawet tych działających dla wspólnego celu, mogą prowadzić do znaczących podziałów, dezorganizacji działań, erozji celów oraz pogorszenia dobrostanu uczestników. W warunkach wysokiego stresu, silnych wartości i upolitycznienia takie konflikty wywierają istotny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne, często wiążąc się z ostrymi reakcjami somatycznymi i nasilonym stresem emocjonalnym. Wyniki podkreślają konieczność opracowania skutecznych strategii łagodzenia konfliktów oraz wspierania dobrostanu aktywistów funkcjonujących w wymagających kontekstach kolektywnych. Jak wskazywali uczestnicy, poważne konflikty wewnątrz grup mogą prowadzić do masowego wycofywania się z aktywizmu, co czyni ten obszar istotnym wyzwaniem dla psychologii politycznej oraz badań nad utrzymaniem zaangażowania społecznego

aktywizm, konflikt, tożsamość, zdrowie psychiczne, stres

Terapia schematów jest stosunkowo nowym, integracyjnym nurtem w psychoterapii stworzonym przez Jeffreya Younga w latach 90. XX wieku. Należy do tzw. „trzeciej fali” terapii poznawczo-behawioralnej. Dedykowana jest przede wszystkim pacjentom z zaburzeniami osobowości. Terapia schematów powstała po to, aby pomagać pacjentom w sytuacjach, w których tradycyjne techniki i założenia terapii poznawczo-behawioralne nie przynosiły rezultatów. Terapia schematów zawiera w sobie odwołania do teorii przywiązania, terapii Gestalt, relacji z obiektem oraz terapii psychodynamicznej. Z tego powodu, terapia schematów stoi na rozdrożu pomiędzy trzema orientacjami psychoterapeutycznymi. Z powodu różnorodnych elementów, bywa postrzegana jako nurt stojący pomiędzy psychoanalizą a nurtem evidence based – łączy w sobie dążenie do głębokiego zrozumienia źródeł cierpienia psychicznego z rygorem badań naukowych. Choć terapia schematów korzysta z pewnych elementów CBT, to niektórzy nie zaliczają jej do trzeciej fali terapii poznawczo-behawioralnych. Zamiast tego uznają się ją za podejście integracyjne z elementami psychodynamicznymi i humanistycznymi. Kwestia przynależności (bądź nie) do trzeciofalowego CBT-u jest dosyć kontrowersyjna, głównie za sprawą tego, że terapii schematów w niektórych aspektach bliżej jest do psychoanalizy niż do współcześnie dominującego paradygmatu poznawczego.Praca ma charakter teoretyczny. Zostanie przygotowany przegląd literatury obejmujący badania empiryczne dotyczące terapii schematów oraz literaturę psychoanalityczną, aby zidentyfikować punkty wspólne i różnice między podejściami. Celem tego referatu jest przedstawienie terapii schematów we współczesnej psychoterapii, jej podstaw teoretycznych oraz związków z psychoanalizą. Poruszony zostanie temat jej efektywności klinicznej w kontekście podejścia evidence based. Analiza zawiera też dyskusję nad zasadnością i ograniczeniami nurtu opartego na dowodach naukowych w kontekście nurtów integracyjnych w psychoterapii.Przegląd stanowi okazję do refleksji na temat (czasami niewyraźnych lub płynnych) granic pomiędzy nurtami w psychoterapii oraz możliwości ich integracji w praktyce terapeutycznej. Mimo rozbieżności w paradygmatach i operacjonalizacji pojęć, różne nurty psychoterapeutyczne mogą być wobec siebie komplementarne, czyli mówić o tym samym w inny sposób. Rozwijanie terapii integracyjnych, które obejmują elementy wielu podejść może przynieść pozytywne rezultaty w przypadku, kiedy ,,czyste’’ nurty zawodzą.

terapia schematów, psychoterapia, evidence based practice, psychoanaliza, badania nad skutecznością psychoterapii

klaudia7.jurkowska@student.uj.edu.pl

Od połowy XX w. powstał ogrom badań nad skutecznością psychoterapii, co najpierw zachwiało wiarę w jej użyteczność, a następnie w znacznym stopniu ją przywróciło. Jak każda forma leczenia, psychoterapia może prowadzić też do pewnych niepożądanych skutków ubocznych. Temu zagadnieniu poświęca się jednak nieproporcjonalnie mało badań i uwagi w porównaniu do dyskutowania jej skuteczności oraz zjawiska skutków ubocznych w farmakoterapii. Działania psychoterapeutyczne są trudne do badania i kontrolowania. Delikatność i powaga ich natury wzywają do szczególnego przyjrzenia się temu tematowi. Celem przeglądu było zebranie wiedzy na temat niepożądanych skutków psychoterapii, ich definicji, klasyfikacji, ich przyczyn i korelatów, rozpowszechnienia, problemu ich monitorowania oraz użyteczności narzędzi do ich pomiaru. Zdobycie tych informacji może pomóc we wskazaniu potrzebnych obszarów działań w tej dziedzinie oraz ułatwić odpowiedź na pytanie dotyczące przyczyny obecnych w niej braków. W prezentacji przedstawione zostaną nieścisłości w definiowaniu niepożądanych skutków psychoterapii, ich rozpowszechnienie oraz najczęstsze rodzaje. Omówiona zostanie klasyfikacja niechcianych zdarzeń Michaela Lindena oraz wybrane narzędzia pomiarowe używane w badaniach. Pokrótce poruszone zostaną niektóre znaczące trudności występujące w badaniach oraz dotychczasowe próby ich klaryfikacji. Absolutna większość poruszanych treści będzie odnosić się do nauki zagranicznej, ale poruszony będzie także wątek stanu rzeczy w Polsce. Pomimo wielkiej dysproporcji między badaniem skuteczności, a skutków ubocznych w psychoterapii, badań tych jest coraz więcej. Dziedzina wymaga znaczącego uściślenia terminologii i ujednolicenia metod badawczych, ale przede wszystkim zaangażowania badaczy. Niepożądane efekty psychoterapii są zjawiskiem powszechnym i powinno się poświęcać im więcej uwagi zarówno w badaniach naukowych i w gabinetach terapeutycznych.

skutki uboczne, psychoterapia, problematyka badań

mikolaj.zawislak@student.uj.edu.pl

Przemoc położniczo-ginekologiczna (z ang. obstetric and gynaecological violence) stanowi ogół niewłaściwych, przemocowych, sprzecznych z medycyną opartą na dowodach zachowań przejawianych przez personel medyczny wobec rodzącej kobiety. Światowa Organizacja Zdrowia wymienia przykłady takich nadużyć w swoim raporcie na temat ich rozpowszechnienia w Unii Europejskiej. Wedle raportu Fundacji Rodzić po Ludzku z danych zebranych w latach 2017-19 wynika, że 54,3% rodzących kobiet w Polsce doświadczyło nadużyć związanych z zachowaniem personelu medycznego lub z niedopełnieniem procedur – a z tej liczby 16,9% doświadczyło przemocy. Doświadczenie nadużyć podczas tak trudnego w swojej istocie porodu nie pozostaje bez wpływu na kobietę i jej życie po porodzie, co potwierdza literatura przedmiotu. Planowany przegląd badań ma na celu przybliżyć konsekwencje psychologiczne tego typu nadużyć i zwiększyć świadomość społeczną problemu, często będącego tematem tabu z powodu wysokiej pozycji społecznej personelu medycznegoDo przygotowania przeglądu badań użyto artykułów naukowych badających zagadnienie przemocy położniczo-ginekologicznej na terenie Unii Europejskiej (w tym w Polsce). Prezentacja będzie zawierać szczegółową definicję omawianego zjawiska, doniesienia z badań na temat powiązania owego zjawiska ze zmianami w dobrostanie psychologicznym kobiet po porodzie, a także wnioski z badań nad perspektywą kobiet, które doświadczyły przemocy tego rodzaju.Przemoc ginekologiczno-położnicza jest powszechnym fenomenem, który wpływa na różne aspekty dobrostanu psychologicznego kobiet. W przyszłych badaniach warto przyjrzeć się także rozbudowanym przyczynom powszechności tego typu nadużyć oraz zastanowić się nad sposobami zmniejszającymi częstotliwość ich występowania.

Przemoc ginekologiczno-położnicza, poród, fenomenologia feministyczna, interpretatywna analiza fenomenologiczna

karolina.fafrowicz@student.uj.edu.pl

Objawy somatyczne, których obecności u pacjenta nie potwierdzają wyniki badań, stanowią jeden z najtrudniejszych obszarów diagnozowania i leczenia. Nazywa się je objawami somatyzacyjnymi, a ich występowanie zgłaszają w mniejszym lub większym stopniu chorzy niezależnie od wieku i zaburzenia. Od prawidłowego rozpoznania i leczenia zależy jakość życia pacjentów, jednak nierzadko dolegliwości te są pomijane jako mniej istotne ze względu na nieznane podłoże Jedną z cech charakterystycznych „medycznie niewytłumaczalnych objawów” jest brak specyficzności, czego konsekwencję stanowi mnogość pojęć, definicji i propozycji patomechanizmów. Do popularnych nazw należą objawy somatyzowane, cielesne, somatoformiczne, bolesne, psychosomatyczne, wegetatywne, maskowane, hipochondryczne, konwersyjne. Trudności zaczynają się już na etapie dyskusji o statusie naukowym, dotyczą kategoryzowania oraz klasyfikacji i dosięgają zarówno gabinety lekarzy medycyny somatycznej, psychiatrów, jak i psychologów.Celem wystąpienia będzie całościowe przedstawienie problemu somatyzacji i zaburzeń z występowaniem cierpienia cielesnego. Zostaną omówione hipotezy etiologiczne, czynniki ryzyka, uwarunkowania biologiczne oraz związki z funkcjonowaniem psychologicznym. Przybliżone zostaną podobieństwa i różnice odpowiednich rozdziałów międzynarodowych klasyfikacji chorób ICD i DSM wraz z porównaniem ich wersji historycznych oraz ich najnowszych aktualizacji. Analiza subkategorii zaburzeń somatyzacyjnych na przykładach posłuży wgłębieniu się w ich rozpoznanie i diagnostykę różnicową. Poruszony zostanie wątek istotności perspektywy biopsychospołecznej w profilaktyce i postępowaniu terapeutycznym. Kontekst zaburzeń afektywnych da podłoże do dyskusji o odrębności zjawiska somatyzacji od współchorobowości.Zaburzenia z doświadczeniem cierpienia cielesnego stanowią wyzwanie dla naukowców, lekarzy i psychologów. Kluczowymi zagadnieniami wydają się nie tylko klasyfikacja i etiologia, ale także ustalenie postępowania diagnostycznego i terapia, której skuteczność zależy od współpracy grona specjalistów i pacjentów. Są to wciąż aktualne dylematy, szczególnie fascynujące na przykładzie zjawiska z pogranicza kilku dziedzin nauki i pracy klinicznej.

Objawy somatyzacyjne, zaburzenia z doświadczeniem cierpienia cielesnego, ICD-11, DSM 5, patomechanizmy, podejście biopsychospołeczne, postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne.

aleksandra.brozyna@student.edu.uj.pl

Zgodnie z paradygmatem społecznego konstruktywizmu choroba, ból czy cierpienie wykraczają poza kontekst indywidualnego doświadczenia i mają też miejsce w wymiarze społecznym, a sposób w jaki są postrzegane w społeczeństwie, bezpośrednio przekształca ich jednostkowe przeżywanie. Doświadczanie choroby, w takim ujęciu, wykracza poza doznawanie objawów i jest też przeżywane jako funkcjonowanie w systemie społecznym, w którym dane zaburzenie rozumiane jest w pewien określony sposób. Jeśli wizja choroby, która dominuje w społeczeństwie jest pełna uprzedzeń, wiąże się to wtedy z zagrożeniem stygmatyzacji osób chorujących. Jest to widoczne w zaburzeniach psychosomatycznych, w których wiarygodność dolegliwości pacjentów jest często podważana w otoczeniu, a objawy są wyjaśniane słabością charakteru lub psychologicznymi implikacjami. Tak też jest w przypadku endometriozy, która jest konstruowana w społeczeństwie jako zaburzenie funkcjonalne, a także choroba związana ze zdrowiem ginekologicznym kobiet. Ta określona społeczna percepcja oznacza dla pacjentek ryzyko doświadczenia systemowej stygmatyzacji, co wpływa na indywidualny proces przeżywania choroby, a także zdrowie psychiczne.Celem tego referatu jest przegląd literatury związanej ze społeczną percepcją endometriozy postrzeganej jako choroba psychosomatyczna i zaburzenie powiązane ze zdrowiem ginekologicznym. Przybliżono znaczenie kontekstu społecznego dla indywidualnej percepcji i doświadczenia choroby zgodnie z paradygmatem społecznego konstruktywizmu. Opisano na przykładzie endometriozy w jaki sposób w zaburzeniach funkcjonalnych i utożsamianych ze zdrowiem kobiet są rozumiane takie zjawiska jak ból czy cierpienie. Przedstawiono z jakimi konsekwencjami dla jednostkowego przeżywania choroby, w tym dla zdrowia psychicznego, może wiązać się określona społeczna percepcja danego zaburzenia.Społeczna percepcja choroby, a także związana z nią potencjalna stygmatyzacja jest przeżywana intrapsychiczne, w relacjach, jak i na poziomie strukturalnym. Te poziomy doświadczeń wzajemnie ze sobą oddziałują sprawiając, że sposób rozumienia bólu czy cierpienia w danej chorobie przekształca jej indywidualne doświadczanie, a także sprawia, że jej przeżywanie nie jest związane tylko z fizjologicznymi objawami, ale też z życiem w kontekście społecznym, w którym znaczenie mają dominujące narracje na temat zaburzenia.

endometrioza, konstruktywizm społeczny, choroba przewlekła, społeczna percepcja

kinga.gierula@student.uj.edu.pl

Perspektywy religijna i naukowa mogą zdawać się ze sobą niekompatybilne ze względu na ogromne różnice w tłumaczeniu otaczającego nas świata. Niektórzy badacze podjęli się jednak próby zweryfikowania religijnych twierdzeń metodą naukową – w tym modlitwy, która jest głównym tematem wystąpienia. Można ją rozpatrywać z zupełnie świeckiej, psychologicznej perspektywy, biorąc pod uwagę jej wpływ na postrzeganie świata, stosunek do samego siebie czy wykorzystanie efektu placebo. To mechanizm, który może mieć znaczący wpływ na dobrostan, redukując stres, lęk, czy zwiększając subiektywne poczucie sensu. Zważywszy na popularność wierzeń religijnych, temat ten jest obecnie niesamowicie istotny.W pracy przedstawiono serię badań oraz metaanaliz dotyczących wpływu stosowania modlitwy na jednostkę. Prezentacja zawiera wyniki oraz ich omówienie, z uwzględnieniem potencjalnych mechanizmów stojących za obserwowanymi wynikami.Literatura na temat modlitwy nie jest jednoznaczna – badania różnią się w istotności oraz wielkości zaobserwowanych efektów. Istnieją uzasadnione przesłanki, że modlitwa rzeczywiście może mieć pozytywny wpływ na dobrostan jednostki za pomocą takich mechanizmów jak redukcja lęku, stresu czy wzrost poczucia kontroli lub sensu.

placebo, nocebo, modlitwa, religia

matstrzelbicki@gmail.com

Referat ma na celu podsumowanie dotychczasowego stanu wiedzy o zjawisku zbieractwa zwierząt (animal hoarding), zaburzeniu polegającemu na kompulsywnej potrzebie zbierania i posiadania zwierząt, którym osoba nie jest następnie w stanie zapewnić prawidłowej opieki. Zbieracze nie dostrzegają złego stanu zwierząt ani nie rozpoznają szkód, jakie zaburzenie wyrządza im samym i domownikom. Tworzą ze zwierzętami wysoce dysfunkcyjną relację, cechującą się nadmiernym przywiązaniem i zniekształconym poczuciem odpowiedzialności. Mają tendencję do dystansowania się od ludzi, a próby namowy do pozbycia się pupili traktują jak atak. Zaburzenie, w tym mechanizmy jego powstawania i możliwości terapii, pozostaje słabo poznane. Brakuje badań na jego temat, a te, które dotychczas przeprowadzono, często nie prezentują wysokiej jakości. Ujawnione, niekiedy drastyczne przypadki przyciągają uwagę mediów, jednak do tej pory nie opracowano metod postępowania ze zbieraczami. Dokonałam przeglądu literatury w temacie, aby przedstawić możliwie całościowy obraz zaburzenia. W prezentacji znajdą się wyniki badań wraz z dodatkowymi informacjami pozwalającymi lepiej zobrazować sobie problem. Zbieracze zazwyczaj nie otrzymują właściwej pomocy. Działania mające na celu rozwiązanie problemu często sprowadzają się jedynie do kary finansowej i odebrania zwierząt. Luki w wiedzy mogą opóźniać ustanawianie rozwiązań systemowych.

zbieractwo zwierząt, zaburzenia, przegląd

zofia.mendalka.i@gmail.com

Doświadczenia psychotyczne z kategorii urojeń i halucynacji są jednymi z kluczowych objawów psychozy. Treść doświadczeń psychotycznych jest zróżnicowana i zależna między innymi od kultury i środowiska społecznego. Wśród potencjalnych tematów urojeń można wyróżnić przekonanie o przeobrażeniu się w zwierzę i nabyciu jego cech, zwane teriantropią kliniczną. To rzadkie zjawisko występuje w różnych kulturach świata, a jego wyjaśnienia naturalistyczne w opozycji do nadprzyrodzonych sięgają starożytności. Mimo że część badaczy twierdzi wręcz, że teriantropia kliniczna jest jedną z najstarszych form urojeń, wzrost zainteresowania tym zjawiskiem nastąpił dopiero w drugiej połowie XX wieku, między innymi w kontekście badań nad urojeniowymi przekonaniami przemiany w wilka lub psa. Choć liczba badań nad teriantropią kliniczną wzrosła, nadal nie osiągnięto konsensusu, co do czynników predysponujących oraz mechanizmów jej rozwoju. Niejasna wydaje się również kwestia klasyfikacji omawianego fenomenu na podtypy oraz jego znaczenia klinicznego w kontekście przebiegu zaburzeń psychotycznych.Celem wystąpienia jest przedstawienie obecnego stanu badań nad teriantropią kliniczną. Na podstawie narracyjnego przeglądu literatury zostanie syntetycznie zaprezentowany rys historyczny, czynniki ryzyka oraz obraz kliniczny wspomnianego zjawiska. Dokonana zostanie również krytyczna analiza postępowania diagnostycznego oraz wybranych propozycji wyjaśniających teriantropię kliniczną obejmujących kolejno dysocjację, anomalie percepcyjne z kategorii iluzji i halucynacji somatycznych oraz wzrokowych, a także urojeniowe zespoły błędnej identyfikacji, których przykładem jest zespół intermetamorfozy objawiający się przekonaniem, że osoby w otoczeniu wymieniają się wyglądem i osobowością.Wydaje się, że różne podejścia etiopatogenezy teriantropii klinicznej są względnie komplementarne, co w konsekwencji przekłada się na wielowymiarowe ujęcie omawianego zjawiska. Z racji tego, że teriantropia kliniczna stanowi zasadniczo niespecyficzny i stosunkowo rzadko występujący objaw, niektóre z prób jego podziału na różne podtypy są raczej nieuzasadnione. W tym kontekście istotna jest także kwestia kryteriów oceny klinicznej, które powinny zostać usystematyzowane, aby uniknąć nieuzasadnionej stygmatyzacji niepatologicznych form identyfikacji ze zwierzętami, przykładowo w ramach subkultury furry.

teriantropia kliniczna, likantropia kliniczna, urojeniowe zespoły błędnej identyfikacji, urojenia, anomalie percepcyjne

mikolaj.cembaluk@doctoral.uj.edu.pl

Aplikacje z krótkimi filmami (Short Video Applications, SVAs), takie jak TikTok, dostarczają szybkich, algorytmicznie dobieranych treści i stały się dominującą formą mediów cyfrowych. Pomimo ich popularności, wciąż pojawiają się obawy – często podsycane przez przekazy medialne – dotyczące ich potencjalnie negatywnego wpływu na uwagę i funkcjonowanie poznawcze. Celem niniejszego badania było sprawdzenie, czy negatywnie sformułowana sugestia dotycząca SVAs może osłabić uwagę trwałą i wykonawczą po krótkiej ekspozycji oraz czy taka ekspozycja wywołuje efekty transferu negatywnego.95 zdrowych dorosłych zostało losowo przydzielonych do jednej z trzech grup: (1) Nocebo (negatywna sugestia + ekspozycja na SVA), (2) Kontrolna (neutralna sugestia + ekspozycja na SVA), (3) Odpoczynek (neutralna sugestia + odpoczynek). Funkcjonowanie poznawcze oceniano przed i po interwencji za pomocą Continuous Performance Task -Identical Pairs (CPT-IP) oraz zadania Useful Field of View (UFOV).Nie zaobserwowano istotnych interakcji grupa × czas dla wyników testów. Wyniki wszystkich grup poprawiły się, prawdopodobnie z powodu efektu wprawy. Jednakże stwierdzono efekt pośredni: przydział do grupy był powiązany z oczekiwaniami dotyczącymi wyników za pośrednictwem zmian w poczuciu własnej skuteczności. Wyniki sugerują, że krótka ekspozycja na SVA nie powoduje spadku zdolności uwagowych u zdrowych osób dorosłych, a sama sugestia nocebo może być niewystarczająca, by wpłynąć na ich funkcjonowanie poznawcze.

AsPredicted (registration number: 227947); Badanie zostało dofinansowane przez Radę Kół Naukowych UJ (sygnatura projektu – RKN/2025/1C/014)

Tiktok, Nocebo, Koncentracja, Użyteczne Pole Widzenia, Test Ciągłego Wykonania, Media Społecznościowe.

wzielinski@doctoral.uj.edu.pl

Proces kreacji postaci, stanowiący element realizacji zawodowej aktora, może mieć pozytywny wpływ na jego samopoczucie, generować uczucie tzw. „flow”. Zawodowe odgrywanie pewnej roli potrafi zamazywać granice pomiędzy własną tożsamością a „kimś innym”.Celem niniejszego referatu jest przedstawienie badań nad rozumieniem własnej tożsamości przez aktorów w kontekście poprawiających jak i zagrażających dobrobytowi psychicznemu aspektach pracy nad rolą. Prezentacja zakłada dwutorowe podejście do omawianego zagadnienia – poprzez przegląd literatury naukowej oraz zwrócenie uwagi na perspektywę samych aktorów.Według znawców tematu aktorów i aktorki wskutek działań w teatrze czy filmie może dotykać dysocjacja skutkująca traumą. Nie wszyscy aktorzy postrzegają niestabilność obrazu własnej tożsamości, jako rzecz negatywną, ale naturalny element stylu życia jaki wybrali. Sam sposób rozumienia aktorstwa i własnej psychiki różni się w zależności od wieku i lat doświadczenia na scenie.

psychologia, zawód artystyczny, asocjacja, trauma, osobowość

malwina.kulesza@student.uj.edu.pl

Lęk przed matematyką jest specyficznym rodzajem lęku występującym w sytuacjach szkolnych i w życiu codziennym, odmiennym od lęku ogólnego czy lęku przed byciem testowanym. Osoby z wysokim poziomem tego lęku doświadczają niepokoju utrudniającego operowanie liczbami i rozwiązywanie problemów matematycznych. Uczniowie z wysokim poziomem lęku przed matematyką często doświadczają pogorszonego samopoczucia oraz niejednokrotnie mają obniżoną motywację i słabsze wyniki z matematyki. Może to mieć znaczenie dla późniejszych wyborów edukacyjnych oraz decyzji dotyczących ścieżki zawodowej. Znaczenie środowiska dla formowania lęku przed matematyką jest często podkreślane, dlatego dobrze dopasowane metody nauczania i przedstawiania matematyki mogą zmniejszać ten lęk i zapobiegać jego powstawaniu. Lęk przed matematyką może pojawiać się nawet u dzieci w wieku przedszkolnym, ale zazwyczaj w kolejnych latach edukacji lęk ten rośnie, dlatego rodzice i nauczyciele odgrywają tak ważną rolę w tym, jak dziecko postrzega matematykę. A lęk ten, mimo zakończenia formalnej edukacji, może dalej utrzymywać się w wieku dorosłym. W swoim wystąpieniu umówię, jak może wyglądać lęk przed matematyką w różnych etapach wiekowych i dlaczego nie jest to tylko problem okresu edukacji formalnej. Wystąpienie będzie oparte na artykułach naukowych dostępnych w bazach naukowych oraz na literaturze naukowej dotyczącej tego zagadnienia. Kompetencje matematyczne mają znaczenie nie tylko dla wyborów edukacyjnych i zawodowych, ale także decyzji finansowych i zdrowotnych, dlatego odpowiednio zaplanowane działania oraz zaangażowanie rodziców czy nauczycieli od wczesnych lat życia może odgrywać ważną rolę przez czas dłuższy niż sam okres edukacji.

Lęk przed matematyką, edukacja matematyczna, osiągnięcia matematyczne

dominika.lipinska@student.uj.edu.pl

Celem niniejszego badania było empiryczne określenie zarówno poziomu uważności (mindfulness) jako dyspozycji oraz skuteczności krótkoterminowych interwencji opartych na uważności oraz autorelaksacji w redukowaniu stresu egzaminacyjnego u studentów, a także analiza związku pomiędzy dyspozycyjną uważnością, a wynikami egzaminacyjnymi. W projekcie badań traktujemy udział w egzaminie jako część kontekstu trudnej sytuacji, wymagającej mobilizacji zasobów emocjonalnych i poznawczych. Stres stanowi powszechny problem we wszystkich krajach, kultur i grup etnicznych i musi być rozpatrywany w odpowiednim kontekście. Objawia się to wysokimi wymaganiami akademickimi i niezwykłą presją wywieraną na studentów, a zwłaszcza na nastoletnich uczniów. Badanie składało się z trzech etapów. W pierwszym etapie zebrano informacje o uczestnikach (metryczka) oraz uczestnicy wypełnili kwestionariusz mierzący obecność doświadczenia w praktyce uważności i jej poziom zaawansowania (kwestionariusz KIMS – Kentucky Inventory of Mindfulness Skills). W kolejnym etapie odbywającym się przed egzaminem (15 minut przed egzaminem) przeprowadzono głównym eksperyment polegający na poddaniu uczestników badania 10’minutowej interwencji praktyki uważności. Grupa kontrolna w tym samym czasie odbywała samodzielną relaksację. Po zakończeniu egzaminu uczestnicy wypełnili kwestionariusze poziomu stresu oraz uważności (FIU-14 Freiburg Mindfulness Inventory – polska adaptacja, DSRS – Daily Stress Response Scale, Jednopozycyjne Skale do pomiaru stresu egzaminacyjnego i zaangażowania w uczenie się) oraz zebrane zostały informacje o uzyskanych ocenach. Uzyskane wyniki potwierdziły niektóre z założonych hipotez. Zaobserwowano statystycznie istotną negatywną korelację między dyspozycyjną uważnością, a poziomem stresu psychologicznego, fizjologicznego i egzaminacyjnego. Na tym etapie badania nie potwierdzono istotnej różnicy pomiędzy grupą kontrolną i eksperymentalną, co może wskazywać, że uważności w odniesieniu do stresu oddziałuje jako posiadana lub/i wyuczona kompetencja, a nie krótkotrwała interwencja. Dodatkowo, stwierdzono istotne różnice w poziomie stresu pomiędzy studentami studiującymi w trybie stacjonarnym, a trybem zaocznym, z przewagą niższego stresu w grupie studentów zaocznych.

Stres egzaminacyjny, mindfulness, drop-out w edukacji, stres u studentów

tuiteraz@swps.edu.pl, apowiertowski@st.swps.edu.pl

Celem przeprowadzonego przeglądu literatury była analiza przyczyn odpowiadających za dokonywanie zabójstw przez osoby nieletnie ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn rozwojowych. Temat ten jest istotny, ponieważ zabójców bada się zazwyczaj retrospektywnie, co może implikować zniekształcenia zeznań. Istnieje niewiele badań podejmujących problematykę zabójstw dokonywanych przez dzieci i adolescentów, a takie przestępstwa zdarzają się coraz częściej. Szczególnie istotne wydaje się prowadzenie badań podłużnych – dzięki nim można uchwycić rozwojowe czynniki odpowiedzialne za dokonywanie zabójstw i odpowiednio wcześnie wdrożyć środki zapobiegające. Przeglądu dokonano analizując dostępne publikacje dotyczące przestępczości nieletnich i nieprawidłowo kształtującej się osobowości dzieci i młodzieży. Najpierw przeanalizowano środowiskowe i społeczne czynniki korelujące z popełnianiem zabójstw przez nieletnich. Wyodrębniono między innymi takie zmienne jak: uczestnictwo w kultach, wpływ gier i mediów, znęcanie się nad osobami nieletnimi. Istotne jest jednak to, że nie każde dziecko z podobnymi doświadczeniami popełni takie same czyny. Skłania to do hipotezy, że większe znaczenie niż środowisko mogą mieć osobowość i emocje. Skupiono się więc na osobowościowych i emocjonalnych czynnikach prowadzących do dokonywania zabójstw przez dzieci i adolescentów. Przeanalizowano istniejące badania podłużne dotyczące korelacji zaburzeń emocjonalnych i osobowościowych z popełnianiem takich czynów. Wyodrębniono między innymi takie czynniki jak: rys osobowości antyspołecznej i psychotycznej, agresja oraz obciążenie emocjonalne.Istotne wnioski płynące z przeglądu dotyczą głównie korelacji nieprawidłowo kształtującej się osobowości z dokonywaniem zabójstw przez nieletnich. Osobowość wydaje się determinować takie czyny silniej niż czynniki społeczno-środowiskowe. Skłania to do refleksji nad tym, czy u osób nieletnich możemy mówić o zaburzeniach osobowości. Podjęto próbę odpowiedzi na to pytanie, warto jednak zauważyć, że istnieje niewiele badań dotyczących nieprawidłowo kształtującej się osobowości dziecka i związków osobowości z dokonywaniem zabójstw przez dzieci. Są to obszary, które wymagają dalszej eksploracji.

Przestępczość nieletnich, przyczyny zabójstw, zaburzenia osobowości, nieletni zabójcy, badanie rozwoju

hanna.gwozdz@student.uj.edu.pl

W mediach obserwuje się narastający dyskurs gloryfikujący architekturę klasycystyczną, w tym renesansowe wzorce, kosztem form współczesnych. Celem wystąpienia jest krytyczna analiza tego zjawiska z perspektywy psychologii środowiskowej, ze szczególnym uwzględnieniem podejścia ekologicznego J. Gibsona, oraz określenie, które cechy architektury wpływają na subiektywnie odczuwany dobrostan użytkowników przestrzeni.Głównym narzędziem określającym ramy teoretyczne będzie teoria J. Gibsona oraz szereg badań naukowych opisujących relację człowieka z architekturą: jego deklarowany dobrostan, chęć aktywności społecznej oraz ocena estetyczna elewacji.Współczesna architektura korzysta z szerokiego dorobku badań antropologicznych, socjologicznych i psychologicznych, co pozwala projektować przestrzenie z myślą o ich funkcji społecznej i psychicznej. Mimo że efekty tych projektów nie zawsze pokrywają się z uogólnionymi preferencjami estetycznymi, całościowe i świadome podejście do projektowania ma istotny wpływ na emocje, zachowania oraz poczucie przynależności użytkowników. Badania wskazują, że dobrze zaprojektowane środowisko może jednocześnie wspierać komfort, regenerację i interakcje społeczne- podkreślając, że architektura nie jest możliwa do zamknięcia jedynie w wymiarze estetycznym.

psychologia miejsca, architektura, estetyka, psychologia ekologiczna

piotr1.zborowski@student.uj.edu.pl

Wystąpienie analizuje kulturowe i społeczne uwarunkowania wzorca „idealnego” ciała oraz ich związek z powstawaniem umysłowej reprezentacji ciała jednostki.Stara się prześledzić propagowaną ideał sylwetki na podstawie najbardziej znanych dzieł sztuki kręgu zachodniego od paleolitu do nowożytności. Wskazuje na współczesne przejęcie funkcji obrazowania ciała przez media masowe.Celem jest prześledzenie wzorca cielesności zmieniającego się na przestrzeni wieków w zależności od sytuacji historycznej gospodarczej i politycznej. Zauważono, że wraz z rozwojem cywilizacyjnym i postępującą westernizacją, rozumianą jako szerzenie się zachodnich (głównie euroamerykańskich) standardów atrakcyjności fizycznej, rozpowszechnił się niezdrowy kanon cielesności. Analiza opiera się na teoriach poznawczych i społecznych (m. in. Higginsa, Bandury, Lazarusa, Markus). Wskazano, że internalizacja nierealistycznych norm estetycznych może prowadzić do zniekształcenia obrazu własnego ciała, obniżenia nastroju i frustracji, a w konsekwencji do pojawienia się zaburzeń odżywiania. Procesy społeczne oraz kultura nie tylko, mają znaczący wpływ na psychikę i sposób rozumowania jednostki, ale też są silnie przez nią współtworzone. Jako gatunek jesteśmy silnie zależni od tego, co sami tworzymy. Internalizacja rozpowszechnionego w zachodniej kulturze reżimu estetycznego, nie wspierającego zdrowego spojrzenia na fizyczność, jest bardzo niebezpiecznym elementem kształtowania się współczesnego obrazu ciała zarówno dla jednostki, jak i dla całych społeczeństw.

body image, sztuka, mass media, zaburzenia odżywiania

magda.maj@student.uj.edu.pl

Muzyka jest wszechobecnym elementem codziennego funkcjonowania i przypisuje się jej istotne funkcje społeczne w ludzkiej filogenezie. Dotychczasowe badania wskazują, że kontakt z muzyką może sprzyjać tworzeniu więzi, współpracy oraz zachowaniom prospołecznym, a także, w niektórych warunkach, redukcji uprzedzeń wobec członków grup obcych. Wciąż jednak niewiele wiadomo o tym, jakie cechy samej muzyki oraz jakie procesy psychologiczne warunkują te efekty. Celem mojego projektu jest zbadanie, czy i w jakich okolicznościach słuchanie muzyki prowadzi do wzrostu prospołeczności oraz redukcji uprzedzeń. Projekt obejmuje cztery badania eksperymentalne, wykorzystujące zestaw sześciu specjalnie skomponowanych i przetestowanych utworów zróżnicowanych pod względem gatunku i tekstu. Oprócz tego, w badaniach zostanie także sprawdzona rola, jaką w efektach społecznych muzyki odgrywa poziom poświęcanej jej uwagi oraz to, w jakim stopniu się z nią synchronizujemy. W projekcie zbadane zostaną również potencjalne mechanizmy pośredniczące: nastrój, emocje muzyczne oraz empatia jako stan. Zebrane dane pozwolą dostarczyć informacji na temat tego, czy muzyka może pełnić rolę łatwo dostępnej i nienarzucającej się formy wspierania pozytywnych interakcji społecznych, współpracy oraz redukcji napięć międzygrupowych.

Nostalgia jest złożonym zjawiskiem psychologicznym, którego dotychczasowe ujęcia charakteryzowały się znaczną fragmentacją. W literaturze wyróżniano wiele jej form – m.in. refleksyjną, restoratywną, społeczną, kolektywną, historyczną, personalną, a także antycypowaną i antycypacyjną – co utrudniało stworzenie spójnego wyjaśnienia tego fenomenu. Większość badań koncentrowała się jednak głównie na nostalgii zorientowanej na przeszłość, pomijając jej aspekty odnoszące się do teraźniejszości i przyszłości. W swoim wystąpieniu zaprezentuję Transtemporalny Model Nostalgii (TMN), który integruje trzy wymiary czasowe: retrospektywny (przeszłość) – rozumiany jako tęsknota za tym, co minione; introspektywny (teraźniejszość) – doświadczanie chwili obecnej jako ulotnej, a przez to intensywniej przeżywanej; oraz prospektywny (przyszłość) – wyrażający tęsknotę za wyobrażoną przyszłością. Model ten podkreśla wzajemne powiązania między wymiarami temporalnymi: wspomnienia wpływają na interpretację teraźniejszości, teraźniejszość kształtuje oczekiwania wobec przyszłości, a wizje przyszłości oddziałują na sposób, w jaki pamiętamy przeszłość.
W trakcie wystąpienia omówię także dwie główne funkcje nostalgii wskazywane przez model: utrzymywanie ciągłości tożsamości oraz samoregulację emocjonalną. Pokażę, w jaki sposób konsekwencje nostalgii – takie jak dobrostan, rezyliencja, optymizm lub pesymizm, a także redukcja niepewności – zależą od walencji doświadczenia nostalgicznego, czyli od tego, czy dominuje w nim poczucie braku i goryczy, czy przyjemności i słodyczy wspomnienia bądź wyobrażenia. Wystąpienie będzie oparte na analizie literatury naukowej oraz dostępnych badań empirycznych dotyczących nostalgii, a także na opracowaniu autorskiej koncepcji teoretycznej. Proponowany model może stanowić punkt wyjścia do dalszych badań nad rolą nostalgii w adaptacji psychologicznej jednostki.

nostalgia, Transtemporalny Model Nostalgii, orientacja temporalna

anna.pyrda@student.uj.edu.pl

Czy terapia z użyciem avatara stanowi obiecującą opcję terapeutyczną? Farmakoterapia schizofrenii pozostaje najskuteczniejszą metodą redukcji objawów pozytywnych, jednak wiąże się także z szeregiem negatywnych skutków ubocznych, które obniżają komfort życia pacjenta. W efekcie obserwuje się wysoki odsetek rezygnacji z leczenia farmakologicznego, sięgający znaczącej liczby osób już w pierwszym roku terapii. Te ograniczenia wskazują na potrzebę rozwijania niefarmakologicznych metod wspomagających leczenie, takich jak Avatar Therapy. Celem niniejszego badania jest ocena skuteczności terapii z użyciem awatara, identyfikacja jej zalet i ograniczeń, przeprowadzenie krytycznej analizy oraz na koniec porównaniu z innymi dostępnymi metodamiW ramach pracy zostaną przedstawione główne założenia terapii awatarowej; jak terapia z użyciem avatara stanowi uzupełnienie do farmakoterapii; przeanalizowano również wyniki badań empirycznych i dokonano przeglądu literatury przedmiotu dotyczących skuteczności terapii awatarowej.

schizofrenia; terapia z użyciem avatara; psychoterapia

rafal.czokajlo@student.uj.edu.pl ; ida.zyznowska@student.uj.edu.pl

W wierze chrześcijańskiej często określa się Boga, jako ojca, opiekuna, który dba o swoje dzieci – ludzi, będąc dla nich bezpieczną ostoją, do której można się zwrócić w potrzebie. Może to rodzić pytanie, czy i jak, relacja, którą człowiek ma z rodzicami, jest powiązana z tym, jak postrzega on później Boga – symbolicznego rodzica. Bowlby zakładał, że wczesne relacje i codzienne doświadczenia powtarzane z opiekunami, tworzą wewnętrzne modele, które służą jako wskazówki dla przyszłych relacji i interakcji społecznych w biegu całego życia. Uważa się, że cechy stylu przywiązania są widoczne w zachowaniach wobec obiektu, a Kirkpatrick twierdzi, że widać je nawet w relacji z Bogiem.

Na wstępie pokrótce zostaną omówione różne czynniki wpływające na kształtowanie się obrazu Boga, jednak praca ta skupi się głównie na roli stylów przywiązania, ze względu na przypisywanie Bogu w kulturze zachodniej cech ojca. Celem tego referatu jest przeprowadzenie słuchacza przez najważniejsze teorie, od stylów przywiązania Ainsworth, przez teorię relacji z obiektem, do dwóch głównych pomysłów, które próbują wyjaśnić zależność między stylem przywiązania do rodziców, a późniejszym postrzeganiem i przywiązaniem do Boga. Badacze, którzy opowiadają się za pierwszą z nich – teorią korespondencji – uważają, że styl przywiązania, jaki ma jednostka jest stały we wszystkich relacjach, które posiada – z rodzicami, partnerami romantycznymi i Bogiem. Z kolei ci, którzy opowiadają się za drugą teorią – kompensacji, sądzą, że relacja z Bogiem może kompensować niewystarczające relacje z innymi. W referacie zostaną porównane wyniki różnych badań, które próbują odpowiedzieć na pytanie badawcze. Artykuły zostały zebrane na podstawie ilości cytowań, daty wydania (są takie z ostatnich lat i takie sprzed kilkudziesięciu – kiedy zaczęto interesować się tym tematem). Uwzględniono także badania międzykulturowe. Oprócz tego krótko przedstawione będą mediatory, które mogą mieć wpływ na przywiązanie do Boga oraz kwestionariusze, które mają je mierzyć. Nie zabraknie wymienionych ograniczeń tych badań oraz propozycji potencjalnych pomysłów na dalsze badania.

Nie ma obecnie konsensusu, która z teorii – korespondencyjna czy kompensacyjna, lepiej wyjaśnia związek między przywiązaniem do rodziców a do Boga. Istnieją badania, które przemawiają na korzyść każdej z nich, a trudne jest zaproponowanie ich syntezy, ponieważ te podejścia w zupełnie inny sposób tłumaczą przywiązanie do Boga. To co jest pewniejsze, z badań wynika, że wbrew temu, co twierdził Freud, w kontekście postrzegania Boga liczy się nie tylko relacja z ojcem, ale równie ważna jest rola matki – z zastrzeżeniem, że występują różnice kulturowe. Na koniec zostaną przedstawione wnioski przydatne dla przyszłych badań tego tematu.

styl przywiązania, Bóg, psychologia religii, obraz Boga

julia.chrapek@student.uj.edu.pl

Z przekazów historycznych wynika, że Napoleon Bonaparte sypiał bardzo niewiele, często też wstawał w środku nocy, aby pracować. Choć bywa to uznawane za dowód jego heroizmu i wielkiej pracowitości, wyniki współczesnych badań z zakresu psychologii i neurobiologii wyraźnie pokazują, że sen jest kluczowy dla zdrowia, a chroniczne niedosypianie może mieć poważne konsekwencje zarówno dla zdrowia fizycznego, jak i dobrostanu psychicznego. Podczas wykładu omówione zostaną najważniejsze skutki niedoboru snu, przedstawione zostaną również główne funkcje snu. Celem wystąpienia jest krytyczne spojrzenie na mit „nadludzkiej produktywności” (osiąganej często kosztem snu) i przedstawienie argumentów za tym, że regularny, jakościowy sen pozostaje jednym z kluczowych warunków efektywnego funkcjonowania psychicznego i zdrowia.