Gra terenowa

Fabuła gry

W poszukiwaniu imienia Zbyrcoka!

W Murzasichlu od kilku dni słychać dziwne dźwięki – dzwonki, stukoty, trzaski. Górale mówią, że to Zbyrcok – mały, szybki, niewidzialny stworek, który pojawia się zawsze wtedy, gdy ludzie zapominają o góralskich tradycjach, zwyczajach i obyczajach.

Ale Zbyrcok nie jest zły.
To duch Tatr, dawny strażnik podhalańskiej kultury. Kiedy ludzie przestają kultywować tradycję – zaczyna psocić, by przypomnieć o jej znaczeniu.

Waszym zadaniem jest odkryć prawdziwe, dawne imię Zbyrcoka, zapisane w starych zwyczajach i symbolach Podhala. Aby je poznać, musicie na każdym punkcie odnaleźć fragment tradycji, który Zbyrcok ukrył lub zakłócił.

Na końcu, KIEDY JUŻ wrócicie do ośrodka ułożycie hasło, które odczaruje ducha i przywróci mu dawną postać.

Punkt 1: Natura gór

Zbyrcok pilnuje, by tradycje i tajemnice Tatr nie zostały zapomniane – a jedną z nich jest przyroda gór.

Waszym zadaniem jest odpowiedzieć na pytania dotyczące Tatrzańskiego Parku Narodowego. Uważnie czytajcie, bo wiedza o górach i ich mieszkańcach może przynieść Wam kolejną literę do odkrycia prawdziwego imienia Zbyrcoka.

Pokażcie, że potraficie dostrzegać piękno gór i szanować ich tajemnice, tak jak robili to dawni górale.

Czy Faktorów Bór (czyli tu gdzie teraz jesteście) jest częścią Tatrzańskiego Parku Narodowego?
Jaki jest drugi najwyższy szczyt polskich Tatr?
Jakie zwierzęta wędrują czasem po ścieżkach Tatrzańskiego Parku Narodowego strasząc turystów?
Kiedy zaczyna się rykowisko?
Gdzie najlepiej udać się w sierpniu, by oglądać kwitnące Wierzbówki Kiprzyce?
Ile kosztuje bilet do TPN dla studenta?

Kto był najbardziej narażony na skutki lawin (2:30)?
Co zapewnia najszybszy transport ratowników na miejsce?
Jakie są najprostsze sprzęty do pomocy lawinowej?
Jak nazywa się sposób poszukiwania ludzi w lawinie?
Do której minuty szanse na przeżycie człowieka są ok. 90 procentowe?

Punkt 2: Gdy spada lawina

Zbyrcok lubi, gdy góry robią wrażenie… ale czasem przypominają też o swojej sile.

Waszym zadaniem jest posłuchać podcastu w trakcie drogi do następnego punktu (potrzebna będzie Wam informacja do 3:37 minuty, ale możecie dłużej) i odpowiedzieć na pytania poniżej. Poradnik TOPR Akcja Lawinowe ABC pomoże Wam znaleźć odpowiedzi.

Podcast: https://www.podbean.com/ew/pb-y6i62-181f455

Lawinowe ABC: https://tpn.gov.pl/akcja-lawinowe-abc#Warto%20wiedzie%C4%87:%20po%20lawinie

Uważnie słuchajcie, bo wiedza o tym, jak zachowuje się góra i jak chronić się przed lawiną, może przynieść Wam kolejną literę do odkrycia imienia Zbyrcoka.

Pamiętajcie: góry są piękne, ale wymagają szacunku i uwagi!

Punkt 3: Czym jest bałwan?

Zbyrcok uwielbia zimowe psoty i śnieżne figle, ale tym razem sprawdzi Waszą kreatywność!

Waszym zadaniem jest stworzyć Bałwana, który będzie mógł podziwiać Tatry. Nie martwcie się, jeśli śniegu jest mało – możecie użyć wszystkiego, co znajdziecie wokół: kamieni, gałązek czy liści.

Pokażcie, że potraficie łączyć tradycję z wyobraźnią, bo Zbyrcok lubi, gdy jego świat staje się pełen życia i radości – a kreatywny Bałwan może przynieść Wam kolejną literę do odkrycia jego imienia!

Wskazówka:

Bałwana definiujemy jako trzy kule śniegowe styczne ze sobą, zorientowane pionowo (chyba, że tworzymy Bałwana leżącego). Bałwan może posiadać dodatkowe własności, takie jak nos, palce u stopy, etc.

Bałwana należy sfotografować, a zdjęcie udostępnić na czacie organizacyjnym KAMP!

Punkt 4: Przysłowia Góralskie

Podhale od wieków pełne jest mądrości przekazywanej w krótkich, obrazowych powiedzeniach – przysłowiach, które uczyły, jak żyć w zgodzie z górami, ludźmi i tradycją.

Na tym punkcie poznacie kilka takich góralskich przysłów, ale ich końcówki zostały ukryte. Waszym zadaniem jest dopasować brakujące słowa i uważnie przeczytać znaczenie każdej mądrości – bo w każdym przysłowiu może kryć się litera do imienia Zbyrcoka, którą będziecie zbierać, by w końcu odczarować ducha Tatr.

,,Co masz, to nie bierz, a co dajesz, to ____________”
,,Gdzie diabeł nie może, tam ____________ pośle.”
,,Co Cię nie zabije, to cię ____________”
,,Co nagle, to po ____________”
,,Gdzie dwóch Polaków, tam ____________ zdania.”
,,Co się stało, to się nie ____________”
,,Krowa, która jest cielna, ____________ nie daje.”
,,Kto sieje wiatr, ten zbiera ____________”
,,Kto ma ____________, ten ma co chce.”
,,Kto pasie po Michale nie wróci na ____________”

Co znaczy to powiedzenie?

,,Góra nie wyszła jeszcze na głos, a już noga się palcuje.”

Punkt 5: Historie Góralskie

W Murzasichlu ludzie od wieków opowiadają sobie historie o duchach, demonach i tajemniczych stworach, które strzegły górskich potoków, stawów i lasów. Niektóre z nich były psotne, inne groźne – tak jak Zbyrcok, duch Tatr, który pilnuje, by tradycje nie zostały zapomniane.

Na tym punkcie poznacie kilka legend i wierzeń podhalańskich – jedną z nich musicie rozpoznać jako prawdziwą. Uważnie czytajcie historie, bo w każdej kryją się wskazówki do odkrycia imienia Zbyrcoka. To dzięki nim przywrócicie ducha do jego dawnej postaci.

Historia 1

Historia 2

Historia 3

Historia 1

Górale z Murzasichla opowiadali, że przy potoku Mur, tam gdzie woda śpiewa najgłośniej, mieszkają boginki-dziwożony – niskie, ciemnoskóre stwory o włosach długich aż do kostek. Włosy miały splątane jak korzenie i przystrojone czerwonymi wstążkami albo paprociami. Chodziły brudne, w łachmanach, czasem zupełnie nagie, z oczami świecącymi jak małe kaganki.

Boginki najczęściej pojawiały się przy brzasku i o zmroku. Mówiono, że ich długie, obwisłe piersi służyły im… do prania bielizny w potoku, zamiast kijanek. Śmiech boginek niósł się po wodzie jak kicanie żab.

Najgroźniejsze były jednak ich dzieci – odmieńce: małe, okropne stworzenia z wielkimi brzuchami, konimi zębami i krzywymi nóżkami. Boginki kradły ludzkie niemowlęta, zwłaszcza te nieochrzczone, zostawiając w kołysce swoje paskudne potomstwo.

Dlatego góralki pilnowały maluchów jak oka w głowie. Okna i drzwi kropiono święconą wodą, a wokół łóżka układano noże, widły i siekiery, by odstraszyć demona. Jeśli jednak zjawił się odmieniec, była tylko jedna rada: zanieść go na śmietnik i uderzyć miotłą. Jego wrzask miał przywołać boginkę, która z lęku oddawała zabrane dziecko.

Boginki były groźne też dla młodych matek – kobieta w połogu nie mogła wychodzić z domu aż do wywodu, bo inaczej mogła zostać porwana. Jedynym ziołem, którego bały się naprawdę, był dziurawiec, na Podhalu zwany dzwonkiem, fugą dajmonów albo krewką Matki Boskiej — od czerwonego soku, który wypuszczał po roztarciu.

Mawiano:
„Kie woda szemro, boginka idzie – trzymaj dziecko przy sercu.”

Historia 2

Podobno w Bukowym Lesie, tam gdzie drzewa rosną tak gęsto, że słońce prawie nie dociera do ziemi, mieszka Bucosek – istota wyglądająca jak dziecko, ale o drewnianych nogach i twarzy pokrytej korą. Jego oczy błyszczały jak małe ogniki w ciemności, a włosy splatały się w dzikie sploty, które trzaskały przy każdym jego ruchu.

Bucosek wychodził nocą, zwłaszcza w pełnię księżyca, i zbierał wszystko, co ludzie zgubili w lesie – rękawiczki, chustki, kapelusze, a nawet drewniane zabawki porzucone przez dzieci. Kiedy nazbierał pełny worek, magicznie zmieniał się w duże, puchate zwierzę przypominające jelenia z szerokimi skrzydłami. Rozpościerał je, by latać po lesie, a jego stopy nie zostawiały śladów na miękkiej ziemi.

Mówi się, że Bucosek miał szczególną słabość do prawdomównych. Każdy, kto kłamał lub oszukał, był przez niego surowo karany. Kiedyś pewien młody juhas policzył swoje owce i powiedział, że widzi ich więcej, niż naprawdę było. Bucosek wyskoczył z mroku, porwał go w powietrze i zaniósł w gęstwinę lasu. Chłopca znalazł dopiero po kilku dniach, całego wystraszonego i zmęczonego, ale już ostrożnego w słowach. Od tego czasu żaden gospodarz nie odważył się liczyć owiec na głos, gdy Bucosek był w pobliżu.

Bucosek był też kapryśny i żartobliwy. Czasem podkładał ludziom ścieżki myląc im drogi w lesie, przenosił siany z jednej polany na drugą, a czasem chował buty turystom w dziwnych miejscach, tak że ci musieli wracać do chaty boso. Mówiono jednak, że jeśli ktoś pozostawał uprzejmy i szanował las, Bucosek mógł pokazać mu ukryte skarby – jagody większe niż dłonie, kryształowo czyste źródełka, albo stare, zaklęte korzenie, które można było wykorzystać do mikstur leczniczych.

Górale ostrzegali dzieci i młodych wędrowców:
„Kie wejdziesz do Bukowowego Lasu po zmroku, nie mów fałszu i nie zbaczaj ze ścieżki, bo Bucosek patrzy.”

Historia 3

Górale opowiadali bajdę o Honielniku, który miał rzekomo mieszkać wysoko na Czerwonych Wierchach i panować nad pogodą w całej dolinie. Choć górale z Murzasichla nigdy nie spotkali takiej istoty, historia mówiła, że Honielnik wychodzi nocą i trzyma w rękach trzy chmury jak owce na sznurku. Jedną puszczał, gdy chciał sprowadzić burzę, drugą, by rozwiać mgłę, a trzecią, by przynieść ostry mróz.

Honielnik podobno pojawiał się zawsze w bezksiężycowe noce, gdy wiatr huczał w dolinach, a gwiazdy odbijały się w taflach stawów jak srebrne oczka. Ktoś, kto odważył się wyjść z chaty i spojrzeć w górę, mógł zobaczyć jego cienistą sylwetkę – wysoką i smukłą, z wirującymi wokół włosami i płaszczem utkanym z chmur. Kiedy Honielnik ruszał rękoma, rozpościerał nad górami burzowe niebo, a pioruny ścinały szczyty drzew.

Legendy mówiły, że można było go przywołać dmuchając w fujarkę trzy razy pod rząd. Jeśli jednak ktoś zagrał fałszywie albo nie zachował rytmu, Honielnik miał zbiec z chmurą i zabrać muzykantowi głos na całą zimę, pozostawiając go niemego i smutnego, aż do wiosny.

Niektórzy opowiadali też o tym, że Honielnik był kapryśny i lubił robić psoty: rozrzucał świeże siano po polanach, mieszał krowom szlaki, albo zostawiał tajemnicze ślady stóp w śniegu, które wyglądały jak ślady ludzi, ale prowadziły donikąd. Tylko najbardziej ostrożni i cierpliwi mogli go „przechytrzyć” i wypatrzeć w ciemności jego miejsce na szczycie.

Górale mawiali:
„Kie noc czarna, a wiatr hula, trzymaj fujarkę pod ręką i licz chmury, bo Honielnik patrzy i sprawdza, kto jest wart góry.”

Zebraliście wszystkie fragmenty góralskich tradycji, które Zbyrcok ukrył po Murzasichlu. Teraz nadszedł czas, by poznać jego prawdziwe, dawne imię – to, które nosił, zanim zaczął psocić, gdy ludzie zapomnieli o podhalańskich zwyczajach. Teraz wróćcie do punktu startowego i poproście o ostatnie zadanie.